Manush  Kreshpa –  themeltar  i  aviacionit  helikopter;  njeri   nga  pilotet   me te mire  te  Regjimentit

Kur  ishte  femije,  si  gjithe  bashkemoshataret,   fantazonte  e  thurte  endrra.  Mes  endrrave  te  shumta,  njera  prevalonte.  Kur  luante  me  shoket  dhe  me  te  afermit  e  se  njejtes  moshe,   cdo  dite bridhte  atyre  brigjeve  e  monopateve   tek  Bregu  i  Kishes,  tek  Fusha  e  Mejtepit,  ne  Perroin   e  Madh,  tek  Rrapi   i  Parashqevise  etj.  Manushi  hapte  krahet,  imitonte  aeroplanin,  veshtronte   poshte,  ne  drejtim  te   Perendimit,  kenaqej  me  kaltersine  e  detit   e  mbushej  me  fryme  prej  ajrit  te  ngjeshur  e  te   paster,   relaksohej,  prej  bukurise  te  rralle  dhe  nga  madheshtia   e  Gjirit  te  Vlores,  Sazanit  e  Karaburunit  dhe  nga  famemadhja   Vlore,  me  histori.   Ai   e  kish  per  nder,  krenohej  e  lumturohej  kur pohonte,  plot  krenari  e seriozitet:  “Jam  vlonjat  e  Vloren   time  nuk  e  nderroj  me  asnje  ne  bote”.

Bashkemoshataret  e  Manushit,  kur   bridhnin   se  bashku   ne  ata  troje  te  bekuar,  befasoheshin  kur  nga  goja  e  shokut  te  tyre  te  shkathet  e  te  zgjuar   degjonin,  papritur,  me  ze  te  larte  e  plot gojen:  “Do  te  behem  pilot  e  do  ti  shporr  nga  qielli  yne  te  gjithe  ata  qe  sot  fluturojne  ne  keto  ane   e  na  kapardisen,  sikur  coc  jane”.  Ishin  vitet  e  Luftes  Italo- greke,  kur  ne  hapesiren  mbi  det  e  mbi  Vloren  e  tij  te  dashur,  kacafyteshin  aeroplanet  e  dy  kundershtareve  politike.  Ai  kishte  pare  dhe  si  binin  duke  lene  pas  nje  shtellunge  tymi  e  flake  aeroplanet  e  interceptuar  nga  kundershtari.  “ Kur  te  behem  une  pilot- thosh  kaninioti  i  vogel,  nuk  do  ti  lejoj  te  “ livadhisin”  si  te  duan  breshkaxhinjte  dhe  bijte  e  Jorgos,  pa  u  hyre  asnje  gjemb  ne  kembe,  sikur  ta  kishin  shtepine  e  tyre”!   Manushi  rridhte  nga  soj   trimash  me  flete   dhe   atdhetarine  e  kishte  te  trasheguar.  Kesisoj  i  shkonte  bukur  per  shtat  nje  pohim  i  tille.

Me  logjiken   e  nje  femije  te  moshes  se  tij,  ai  me zor  arrinte  te  kuptonte  se : “ Ata  qe  fluturojne,  si  zogjte  e  cajne  qiellin  mbi  ca  ballone  si  katana,  te  medhenj  e  te  bardhe  (  greket  te  erret),  vertet  qe  jane  njerez  por  kane  dicka  me  shume:  Ata  jane  te  mencur  e  te  zgjuar  dhe  me  shkolle shume”!  E  kishte  ndare  mendjen  per  t’u  bere   pilot  ndaj   duhet  te  ishte  i  pari  i  klases,  sic  dhe  u  be.  Manushi   ruante  te mblojtur , brenda  vetes,  vullnetin  per  te  mesuar  me  mire  se  shoket   dhe  se  do  te  vazhdonte  shkollat;  njera  pas  tjetres.

Mbremjeve,  kur  ne  fisin  Kreshpaj,  tek  dajot  e  tij – Micajt  ose  ne  mehalle  beheshin  dasma  e  gosti  dhe  burrat,  te  ulur  shesh-besh, mbi  shilte,  kendonin  labce  per  shtate  pale  qejfe  e  kenga   u  vinte  “ gjym”,  Manushi  I  vogel,   ne  fshehtesi  (  se  nuk  e  kishte  moshen  te  ulej  ne  trapez),  qasej  ne  nje  qoshe  e  behej  “ sy e veshe”  per  te  thithur  cdo fjale  qe  thuhej  ne  ate  ode.  Atij  i  kishte  pelqyer  shume  e  i  kishte  lene  mbrese  te  thelle  nje  kenge  me  theks  atdhetar,  te  cilen  e  mesoi   menjehere  permendesh  dhe  e  perseriste  me  vete,  nen   ze   ose  duke  fishkellyer,  motivin  e  saj.    Teksti  i  kenges  ishte,  perafersisht  i  tille:

“… Dhe  ne  vdekca  une  andej;

Me  bini  ne  Shqiperi;

Varrin  ma  beni  Kanine;

Te  kem  skelen ,  perkarshi…”

Ishin  fjalet  lapidar  te  Plakut  te  Vlores;   te  fismit   Ismail  Qemali,  thene  si  amanet,  para  se  te  jepte  shpirt,  ne   nje  spital  ne  Itali.   Kete  amanet,   Manushi  e  kujtonte,   sa   here   kalonte,   me  shoket   neper   oborrin   e   Teqese   te   Kanines,   ku   u   varros,   fillimisht   idhulli   i  tij; Plaku mjekerbardhe  i  Vlorajve.   Manushi,   porosine   e   fundit   te   Ismail   Qemalit   e   mori   dhe   si  nje   amanet   te   vetin,   si   perfaqesues   i   nje   dere   te   madhe   dhe   pinjoll   i   nje   fisi   luftarak   e   te   beses.   Ndaj   I   hipi   inati   birit   te   Kanines   te   njohur   ne   histori   dhe    donte   te   behej   burre,   para   kohe,   qe   ti   dilte   zot   vatanit.   Manushi   ne   ate   moshe,   nuk   i    klasifikonte   dot   aeroplanet   qe   veshtronte   ne   qiell   por   I   fuste   te   gjithe,  “ne   nje  thes”.   Deshira   e  tij  ishte   nje:  te   behej,   pilot,   me   cdo   kusht.

Rasti  e  deshi  qe  shkollen  fillore  dhe  ate  unike  ( shtatevjecare),  Manushi  ti  percillte  ne  qytetin  e  Pogradecit.  Gjate  kesaj  kohe  Atij  iu krijua  mundesia  te  kryente  dhe  nje  vit  gjimnaz.  Me  20  shtator  te  vitit  1949, Manush  Kreshpa  u  rrjeshtua  ne  radhet  e  skenderbegasve,  ne  njeren  nga  shkollat  e  mesme  me  te  njohura  e  me  cilesore  te  vendit.  Gjimnazi  i  Shkolles  se  Mesme  Ushtarake  “Skenderbej”,  ne  Tirane,  shpejt  u  be  shkolle  “elite”,  e  cila  sherbeu  per  mjaft  vite  si  fidanishte  e  Ushtrise  Popullore  duke  nxjerre  kualitete  me  vlere,  jo  vetem  per  ushtrine.  Ne  kete  shkolle,  Manushi  ishte  ne  te  njejten  klase  me  vellane  e  tij  me  te  vogel,  Luterin,  pavaresisht  nga  diferenca  ne  moshe.

Sic  me  kane  bere  me  dije   bashkenxenesit  e  tij,  gjate  kater  viteve  te  Shkolles  se  Mesme   Ushtarake   “Skenderbej”,  Fotografia  e  Manushit  qendronte  e  fiksuar  ne  Tabelen  e  Nderit  te  kesaj  shkolle  dhe,  me  merite,  djali  nga  Kanina,  jo  vetem  qe  zuri  vend  nderi  midis  bashkenxenesve,  por  dhe  fitoi  nje  respect  e  nderim  te  vecante.  Aq  e  vertete  eshte  kjo  sa  disa  mesues  e  kishin  Manushin  si  pike referimi  dhe  e  perdornin  per  t’u  deftuar  te  tjereve  qe  te  merrnin  shembull  prej  tij.

Ne  Shkollen  e  Mesme  Ushtarake “ Skenderbej”  dhe  ne  kryeqytet,  Manushi  i  shtoi  e i perforcoi  vlerat  e  tij  njerezore.  Ai  u  njoh  me  jeten  qe  behej  ne  kete  qytet  te  madh  dhe  me  tiparet  e  njerezve  te  tij.  Ai  mesoi  mjaft  nga  edukata  qytetare  e  banoreve,  nga  tolerance  e  tyre,  nga  dashamiresia  dhe  nga  bujaria  e  njerezve  te  kesaj  treve.  Ne  oret  e  daljes  te  lire,  kur,  me  shoke  shetiste  neper  qytet,  ai,  me  kurreshtje,  vrojtonte  e  fiksonte  cdo  rast, sjelljet  e  qyteteruara,  perftonte  nga  bisedat  mes  njerezve  ne  rruge  dhe  shijonte  qendrimin  njerezor  te  mesuesve  dhe  mesuesve  te  shkolles,  ne  oret  e  mesimit  dhe  jashte  tyre.

Ne  Shkollen  “ Skenderbej”,  Manushi  mesoi  te  binte  per  te  fjetur,  te  zgjohej  nga  gjumi,  te  bente  gjimnastike,  qe  ne  mengjes  te  ushqehej  e  te  studionte,  me  orar  etj.  Ne  fjetine  dhe  ne  klase,  Ai  ishte  vazhdimisht  me  shoke, ashtu  si  dhe  ne  oret  e  lira,  kur  kohen  me  te  madhe  e  percillte,  ne  palester  apo  ne  terrenet  e  shumte  sportive  te  shkolles,  ku  si  mjaft  femije  te  asaj  moshe,  futbolli  ishte  loja  me  e  preferuar.

Manush  Kreshpa,  duke  qene  perhere  I  “monitoruar”  nga  kujdestari  i kompanise  dhe  ne  shoqerine  e  bashkemoshatareve  te  tij,  mesoi  nje  gje  shume  me  vlere:  jeten  ne  komunitet  dhe  nenshtrimin  ndaj  rregullit  e  disciplines  ushtarake.  Ai  mesoi  te  pastrohej,  te lahej,  te  hekuroste  petkat,  te  pastronte  fjetinen,  mjediset  e  perdorimit  te  perbashket,  deri  dhe  territorin  e  shkolles.  Do  te  ishte  gjykim  teper  i  ngushte  e  i  pamjaftueshem   po  te  thoshim  se  Manush  Kreshpa  ishte  me i miri  nder  shoket n mesime.  Tek   adoleshenti  nga  Kanina,  fisnikeria  e  genit  “nxorri  koke”  qysh  ne  kohen  kur  ai  ndiqte  mesimet  ne  shkollen  e  mesme.  Nje  dege  e  fisnikerise  te  tij  duket  qartazi  tek  bujaria  e  shpirtit   te  tij.  Manushi,  duke  qene,  nga  me  te  miret  e  klases  e  te  shkolles,  me  shume  dashamiresi e me vullnet te plote,  u  ndodhej  prane  e  ndihmonte  ata  qe  ndjenin  veshtiresi  ne  mesime.  Gjykuar  holle,  nje  qendrim  i  tille ishte  shprehje  e  pastertise  te  shpirtit  te  tij,  dukuri,  te  cilen  e gjejme  gjate  gjithe  jetes  se  tij;  ne  cdo  detaj  e  ne  cdo  hap  te  saj.

Ne  Shkollen   e  Mesme  Ushtarake  “ Skenderbej”  lindi  e  u  rrit  nje  tradite  e  mire  ne  lemin  e  pergatitjes  fizike  dhe  te  sporteve.  Dhjetra  sportiste  cilesore,  ne  lloje  te  ndryshem sporti,  kane   “shkelqyer”  e  i  kane  dhuruar  vendit  rekorde  e  arritje  historike.  Ne  pergjithesi,  djemte  qe   mesonin  ne  kete  shkolle  pelqenin  dhe  ushtronin  lojen  e  futbollit.  Nga  ajo  shkolle  dolen  kualite  te  spikatur  e  me  emer  qe  bene  histori,  ne  fushen  ku  aktivizoheshin.  Manushi  ishte  nje  talent  ne  lojen  e  futbollit.  Ai  “ shkelqeu”   gjate  kohes  qe  mesonte  ne  Shkollen  “ Skenderbej”  dhe  kur  ishte  per  studime  ne  Bashkimin  Sovjetik.  E  dime  qe  peshen  me  te  madhe  ne  nje  loje  futbolli  e  mbajne  mesfushoret.  Si  nje  atlet  profesionist,  me  rezistence  te  rralle  e  me  shume  fryme,  Manushi  luante  ne  mesin  e  fushes  dhe  ne  fanele  mbante  numerin  simbolik  “5”.  Se  bashku  me  Agim  Spahine;  Gezdar  Veipin;  Mahmut  Hysen;  Çobo  Skenderin  etj.  Ai,  me  loje  korrekte  dhe  te  forte,  i  jepte  bukuri  lojes  te  skuadres  ku  bente  pjese.  Loja  e  futbollit,  ndikoi  pozitivisht  ne  formimin  e  nje  fiziku  te  lidhur  mire  e  me  rezistence.  Gjate  kohes  qe  mesonte  ne  shkollen  e  mesme,  Manushi  nuk  e  hoqi  nga  mendja,   asnjehere   deshiren  e  tij  te  zjarrte  per  t’u  bere  pilot.  Horizonti  qe  i  hapi  kjo  shkolle  dhe  mosha,  e  cila  erdhi  ne  rritje  se  bashku  me  pjekurine, shtuan  deshiren   e  tij  per  t’u  bere  pilot.

Vitet  qe  percolli  ne  Shkollen  “ Skenderbej”  ndikuan  fuqishem,  jo  vetem  ne  rritjen  e  shtatit  e  ne  zhvillimin  mendor,  por  paten  nje  influence  te  padiskutueshem  per  formimin  e  karakterit  te  tij.  Premisat  ishin  ne  drejtim  te  se  mires;  geni  trokiste  fort  tek  ndjesite  e  djaloshit  dhe  kushtet  ekonomiko –shoqerore  ne  shkolle,  ishin  ne  favor  te  formimit  te  nje  karakteri  teper  njerezor.  Po  te  orvatesha  ta  shprehja  ne  menyre  figurative   evoluimin  e  Manushit  ne  ate  shkolle  e  ne  ate  moshe  formuese,  do  te  thoshja,  pa  lekundje  se  te  gjitha  premisat  per  t’u  bere  Njeri,   me  shkronje  te  madhe,  per  Manush  Kreshpen  ishin  qartazi  te  pranishme.  Jeta  e  “ heroit “  tone  ne  kete  shkolle  i  perngjan  nje  lumi  i  cili  formohet  nga  derdhja  e  perrenjve  malore  qe  rrjedhin  mbi  shtrat  te  gurte  e  jane  te  kthjellet  e  te  paster,  mbasi  nuk  permbajne  asnje  lloj  ndotesi.  Po  te  mos  merziteni,  ua  deftoj  dhe  komponentet  qe  ndikuan  fuqishem  ne  formimin  e  karakterit  te  djaloshit  nga  Kanina,  Manush Kreshpa.  Geni,  plus  te  mesuarit  me  vullnet  e  sipas  nje  objektivi  madhor  qe  ai  kish,  per  t’u  bere  pilot;  Jeta  kolektive  mbi  bazen  e  rregullit me  disipline  te shendoshe;  leximi  i  librave  jashte  shkollore;  ushtrimi  i  sportit  dhe  te  tjere  faktore,  te  marre  se  bashku,  u  bene  shtrati  mbi  te  cilin  u  “perkund”  e  u  formua  ai  karakter  per  t’u  parur  zili.

Ne  vitin  e  fundit  te  shkolles  se  mesme,  ne  kuadrin  e  percaktimit  te  perspectives  se  metejshme,  Manushi  dhe  shoket  e  tij,  kaluan  ne  siten  e  analizave  e  te  keqyrjeve  shendetesore,  ne  Spitalin  e  Pergjithshem  Ushtarak,  ne  Tirane.  Komisioni  ushtarako-mjekesor  perzgjodhi  nje  grup   maturantesh,  te  shendetshem  e  me  deshire,  per  te  ndjekur  studimet  jashte  shtetit,  ne  shkollat  sovjetike  te  aviacionit.  Ne  kete  grup  ishte  dhe  Manushi.  Çfare  gezimi  e  kaploi  adoleshentin  enderrimtar?  Ai,  me  kete  akt,  beri  nje  hap   te  rendesishem  perpara  per  te  realizuar  endrren  e  kahershme  te  tij.  Me  5  shtator  te  vitit  1953,  Manush  Kreshpa,  se  bashku  me  shoket  e  tij:  Çobo  Skenderi;  Gezdar  Veipi;  Halit  Bulku;  Mahmut  Hysa;  Bajazit  Jaho;  Selman Mecaj;  Muhamer  Halite  etj.  u  sistemuan  e  nisen  mesimet   teorike,  ne  Shkollen  Sovjetike  te  Aviacionit, e  cila  mbante  emrin  e  pilotit  legjendar – Valerij  Çkallov  ne qytetin  e  Borisoglebsit.  Pa  e  zgjatur  e  pa  e  ngarkuar  kete  rrefim,  me llafollogji  te  panevojshme,  mund  te  them  se  kushtet  qe  gjeti   kaninioti  dhe  shoket  e  tij,  ne  kete  shkolle,  ishin  cilesisht  me  te  mira  nga  ato  qe  la  ne  shkollen  “Skenderbej”.  Kabinetet  mesimore,  pedagoget,  instruktoret  e  teknikes  se  pilotimit,  biblioteka,  vendet  e  pergatitjes  per  fluturim,  baza  materiale  dhe  programet,  ishin  te  atille  qe  e  futnin  fillestarin  ne  hullite  e  profesionit  te  pilotit.  Po  te  shtojme  kujdesin  e  jashtzakonshem  qe  behej,  nga  vendasit,  per  t’u  siguruar,  me  perparesi,  te  gjithe  kushtet,  do  te  thoja  se  kursantet  nga  Shqiperia  ishin  me  statusin  e  “djalit  te  vetem”.

Manush  Kreshpa,  i  ndergjegjshem  per  misionin  qe  kishte,  lidhur  me  realizimin  e  endrres  se  tij,  i  shfrytezoi  me  efektivitet  kushtet  e  pershtatshme  qe  gjeti,  me  tendencen  per  te  perftuar  sa  me  shume  prej  tyre.  Se  si  u  be  realitet  kjo  rrethane,  me  mire  le  ti  referohemi,  njerit  nga  kursantet  e  grupit  te  tij,  pilotit  te  klasit  te  pare- Çobo  Skenderi ,  i  cili  ka  qene  ne  te  njejten  klase  me  Manushin,  edhe  ne  Shkollen  e  Mesme  Ushtarake  “ Skenderbej”:   Ne  opinionin  e  Çobos,  figura  e  Manushit  nxenes  dhe  kursant  per  pilot,  mendoj  se  del  e  plote.  Ja  si  thote  Çobua,  per  kete  rast:  “ … Manushin  e  kam  njohur  qysh  prej  vitit  1952,  kur  ishim,  se  bashku,  ne  te  njejten  klase,  ne  Shkollen  e  Mesme  Ushtarake  “ Skenderbej”,  ne  Tirane.  Njohja  ime  me  te,  vijon  deri  ne  vitin  1956,  kur, se  bashku  shkuam  ne  Bashkimin  Sovjetik,  per  t’u  bere  pilote  gjuajtes-bombardues, ne  shkollen  sovjetike  te  aviacionit,  qe  mbante  emrin  e  legjendarit   Valerij  Çkallov,  ne  qytetin  e  Borisoglebsit.

Ne  kohen  kur  ishim  skenderbegas,  ne  te  njejten  klase,  Manushi  kishte  ne  klase  dhe  te   vellane- Luterin.  Ky,  me  moshe  ishte  me  i  vogel,  megjithate,  ishin  ne  te  njejten  klase  dhe  une  i  bera  shoke.  Manushi,  gjat   kater  viteve  te  shkolles  se  mesme   futej  ne  aradhen  e  nxenesve  “ elite”  te  shkolles.  Ai  ishte  “ i  shkelqyer “  ne  mesime  dhe  studionte  shume,  me passion  dhe  ishte  i dalluar  ne  cdo  lende.   Karakteristike  e  Tij  ishte  se  ato  qe  mesonte  nuk  i  mbante  per  vete,  por,  bujarisht  ndihmonte  ata  nxenes,  te  cilet  e  kishin  te  veshtire  orientimin  ne  lende  te  ndryshme.  Ndihmesa  qe  jepte,  ishte  vetjake;  ajo  buronte  nga  karakteri  i   tij  bujar,  prandaj  Manushi  e  jepte  ndihmen  me  gjithe  shpirt.

Manushi  ishte  jo  vetem  nxenes  i  perparuar  ne  mesime  por  dhe  mjaft  i  sjellshem  dhe  i  edukuar.  Kjo  lloj  qasje   buronte  nga  familja  ku  u  mekua  qe  ne  femijerine  e  hereshme  me  keto  vlera  morale.  Gjate  kater  viteve  te  shkolles,  Manushi  nuk  u  ndeshkua  asnjehere  por  mori  vetem  lavderime.  Manushi  mesonte  shume  por  nuk  ishte  nga  ata  qe  “ bien”  mbi  libra  e  nuk  veshtrojne  cfare  behet  rreth  tyre.  Jo! E jo!   Manush  Kreshpa  nuk  ishte  “ uje  i  ndenjur”  por  i   perngjante  nje  kroi  malor  qe  nuk  di  te  ndalet.  Ai  ishte  djale  i   gjalle  e  i  shkathet.  Manush  Kreshpa,  me  shume  vullnet  e  me  pune  u afirmua  sportist  cilesor.  Ta  kishte  enda  te  veshtroje  Manush  Kreshpen  kur  luante  futboll.  Ai  mbante  ne  fanele  numerin  5  dhe  luante  ne  pozicionin  e  alfit  (mesfushorit)  dhe  bente ”zap”  mesin  e  fushes.  Shoke  te  tij,  te  cilet  luanin  futboll  cilesor  e  me  shpirt  ishin:  Agim  Spahiu;  Gezdar  Veipi;  Mahmut  Hysa  e  te  tjere.  Gjate  gjithe  viteve  te  shkolles,  fotografia   e  Manushit  qendronte  ne  Tabelen  e  Nderit.

Sjellja  e  mire,  qendrimi  dashamires  ne  komunitet  dhe  fakti  qe  ishte  nxenes  “ shembullor”  ishin  faktore  qe  benin  te  mundur   qe  Ate  ta  donin  e  ta  respektonin  shoket,  mesuesit  dhe  kuadrot  drejtues  te  shkolles.  Nuk  me  hiqet  nga  mendja  shprehja  e  disa  mesuesve   tane,  te  cilet  perseritnin  porosine:  ” Merrni  shembull  nga  Manush  Kreshpa;  mesoni  e  silluni si  Ai ”!  Edhe  vete  Manushi  ishte  mjaft  i  afrueshem  e  i  dashur;  Ai  ishte  shok  e  mik  i  te  gjitheve!

Ne  vitin  akademik  1953, se  bashku  shkuam  ne  Bashkimin  Sovjetik,  ne  Shkollen  e  Aviacionit  qe  mbante  emrin  e  pilotit  legjendar  Valerij  Çkallov,  ne  qytetin  e  Borisoglebsit,  ku  do  te  studionim  per  t’u  bere  pilote  gjuajtes-bombardues.  Edhe  ne  ate  shkolle,  Manushi  “ shkelqeu ”,  sic  qe  ne  traditen  e  Tij.  E  nisem  me  mesimin  e  Gjuhes  Ruse,  ku  Manushi  dallohej  si  pervetesues  i  shpejte  i  saj.  Ne  lendet  teorike,  te  cilat  ishin  te  fokusuara  tek  kultura  e  pergjithshme  dhe  tek  mesimi  i  aeronautikes,  shpertheu  intelekti  dhe  u  pa  qartazi  vendosmeria  e  tij  per  te  pervetesuar  cdo   detaj.  Sjellja  e  Manushit,  si  ne  shkolle  dhe  jashte  saj,  ishte  vazhdim  i  tipareve  te  tij  te  qenesishme  te  shperfaqura  e  te  kultivuara  ne  shkollen  “ Skenderbej ”,  ne  Tirane.

Ne  grupin  e  studenteve  shqiptare  qe  nisem  te  mesonim   fluturimin  ishim  10  vete.  Manushi  ishte  njeri  nga  me  te  miret  e  grupit  tone.  Ne  shkollen  e  aviacionit  te  Borisoglebsit,  Ai  fluturoi  ne  aeroplanet  mesimore  fillestare,  te  pajisur  me  helike,  te  tipit  Jak-18  e  me  pas  ne  ata  Jak-11,  te  cilet  ishin  me  te  fuqishem  e  clironin  shpejtesi  shume  me  te  madhe,  por  epersine  qe  kishin  ne  ajer,  nuk  e  kishin  dhe  ne  ulje  ku  ishin  kapricioze  e  kerkonin  shume  kujdes  nga  piloti,  ne  veprimet  ne  ulje.  Si  ne  ceshtjet  teorike  dhe  ne  ato  praktike  te  fluturimit,  Manushi  ishte  njeri  nga  studentet  me  te  mire.  Treguesit  e  tij  cilesore  benin  diferencen  e  ishin  nxitje  per  me  te  miren.  Çuditerisht,  fluturimet  ne  aeroplanet  reactive  Mig-15  bis.  nuk  i  ecen.  Ai  e  pati  te  veshtire  uljen  me  keta  aeroplane,   prandaj  u  skualifikua  nga  grupi,  i  cili  vazhdoi  te  fluturonte,  deri  sa  shoket  e  tij   u  diplomuan  pilote  gjuajtes-bombardues  si  Gezdari;  Haliti;  Mahmuti;  Bajaziti  dhe  Çobua.

Me  kujtohet  casti  i  ndarjes  te  tij  nga  shoket  e  grupit.  Çfare  keqardhje, me  pane  syte?  Sa  shume  trishtim  u  derdh  ate  dite,  si  nga  ana  e  Manushit  dhe  nga  ata  qe  mbeten  ne  shkolle.  Manushi  u  nda  nga  shoket  e  grupit  dhe  se  bashku  me   krutanin  Selman  Mecaj,  shkoi  ne  shkollen  e  qytetit  te  Pugacovit  ku  pergatiteshin  pilote  per  te  fluturuar  ne  helikoptere.  Kjo  ishte  e  vetmja  shkolle  e  ketij  lloji  ne  territoret  sovjetike.  Ne  kete  shkolle,  Manushi  u  bashkua  me  te  tjere  shqiptare,  te  ardhur  nga  vendi  yne  dhe  nga  shkolla  te  tjera  sovjetike  dhe  mesoi  shfrytezimin  e  helikopterit  Mi-1.

Prekese  e  mbreselenese  ishte  ndarja  e  Manushit  nga  shoket  e  grupit  tone.  Kur  u  nda  nga  ne,  mbasi  na  perqafoi  e  na  puthi  me  shume  mall,  me  nje  solemnitet  e  ciltersi  te  vertete,  na  tha  disa  fjale  zemre  te  cilat  me  jane  ngulitur fort  ne  mendje:  “…  Une  vertet  po  ndahem  nga  ju,  por  do  te  jemi  perjetesisht  bashke.   Prane  jush  do  te  jem  me  shpirt  e  me  zemer;  ju  dua  shume,   o shoket   e  mi  te  mire;  e  dua  shume  profesionin  e  pilotit, te  cilit do  ti  kushtoj  tere  jeten  time…”!  Dhe  ashtu  ngjau  vertet:  Manush  Kreshpa,  u  be  pilot,  fluturoi  gjate  e  u  nda  nga  kjo  bote   duke  u  shnderruar  ne  nje  qiellor,  perjetesisht  ne  hapesire ” !

Te  flasesh  per  figuren  e  Manush  Kreshpes   nuk  eshte  aq  e  lehte.  Po  ku  qendron  veshtiresia,  do  te  pyese  ndonjeri?  Ua   them   une , dhe  fare  hapet:  Nuk  di  cilen  nga  tiparet  e  tij  te ve  te  paren  e  cilen  pas  saj.  Ai  ishte  i  vecante  ne  tere  qenjen  e  tij.  Manush  Kreshpa  ishte  fisnik  e  zemerbardhe;  tipare  te  karakterit  te  cilat  nuk   eshte  se  i  ndeshim  shpesh.  Ai  nuk  e  njihte  xhelozine,  cmiren  dhe  hipokrizine,  prapaskenat  dhe  pergojimin  e  te  tjereve.  Ne  shoqeri,  Manushi  ishte  i  cilter,  korrekt  dhe  i  drejtperdrejte.  Ate  nuk  e  kishje  as  pijetar,  as  llafazan,  as  mendjemadh  e  ca  me  pak  pa  moral.

Manush  Kreshpa,  nderonte,  ne  menyre  te  vecante  instruktoret  e  fluturimit,  te  cilet  i  respektonte  shume,   por,   me  kusht  qe ta  meritonin  respektin  e  te  kishin  figure  te  paster  morale.  Nuk  mund  ta  harroj  shprehjen  e  tij:  “  Ne  shembullin  e  te  rregulltve  duhet  e  do  te  ecim,  por  jo te  orientohemi  nga  rrugacet”.  Ai,  sic  ishte  vete  i  sjellshem  e  korrekt,  te  atille  i  kerkonte  edhe  shoket  e  koleget. Dhe  te  tille  i  perzgjidhte  ata.  Kur  te  kritikonte  Manushi,  te  lezetohej  mbledhja   mbasi   kritika  e  Tij,  nuk  kishte  karakter  derrmues  por  ishte  me  teper  nje  keshille   me  dashamiresi  e  me  zemerbardhesi.  Ai  njeri,  mbante  ne  shpirt  e  ne  zemer  besen  shqiptare.  Kur  bisedonim,  ne  intimitet  per  ceshtje  te  raporteve  me  vajzat,  Manushi,  me  pjekuri  na  thosh:  “ Po  u  lidhe  me  nje  vajze,  nuk  duhet  ta  shfrytezosh  ate  por  beje  shoqe  jete;  mere  per  grua…”.

Ishim  te dy  oficere  te  rinj.  Nje  dite  morem  bicikleta  me  qera  dhe  shkuam  ne  shtepine  e  tij,  ne  Kinostudio.  Ne  shtepi  gjetem  Nenen  e  Manushit,  Refijetin  –  nje  labushe,  syrin  me  cika te cilen, Manushi  e  donte  dhe  e  respektonte  shume.  E  kam  te  fresket  ne  kujtese  dialogun  qe  u  zhvillua  midis  shokut  tim  dhe  Nenes se tij.  Hapet  e  me  nje  krenari  te  ligjeshme,  Manushi  iu  drejtua  Nenes  se  tij:  “ Une  jam gjak,  nga  gjaku  yt.  Me  ke  dhene  jeten  dhe  shpirtin  tend.  Jam  djali  yt  e  te  kam  ngjare.  Jane  hapur  fjale,  se  kur  kemi  qene  ne  Rusi,  paskemi  bere  kete  e  ate  veprim  te papranueshem  per  moralin  tone.  Per  mua, per  sjelljen  time,  te  lutem  pyet  kete  njeri  i  cili  eshte  i  paster  e  i  besueshem.  Pyete:  si  jam  sjelle  une  atje?  Dhe  vazhdoi:  “  Une  kam  qene  ai  qe ke  lindur  e  ke  rritur  ti.  Do  te  perpiqem  te  gjej  nje  bashkeshorte  besnike  e  te  denje,  sic  ke  qene  ti  e  sic  do  ta  doje  Ti, nusen time.  Do  te  bej  c’eshte  e  mundur  qe  dhe  femijet  qe  do  te  linden,  ti  edukoj  sic  me  ke  edukuar  Ti  mua  e  ata te  jene  dinjitare,  te  ndershem  e  te  sinqerte”.  Ate  dite,  Nena  e  Manushit  na  mbajti  per  drake. Ajo  na  shtroi  nje  dreke  sipas  mundesive  dhe  na  e  beri  zemren  behar.  Ndarja  e  Atij  njeriu  te  rralle  nga  jeta  me  ka  ligeshtuar  mjaft.

  • I paharruar qofte  kujtimi  i  atij  piloti,  prindi  e  familjari  te  “ shkelqyer”!

2)  Kimet  Hitaj, bashkefshatar  i  Manushit,  ish  ushtarak.  “…  Manush  Kreshpa  ishte  nip,  ne  Kanine; ne  fisin  Micaj,  i  cili ka  qene  i  kamur  por  ne  radhet  e  tij  kishte  atdhetare  te  zjarrte.  Me  origjine  te  larget  Ai  ishte  i  ardhur  nga  fshati  Kreshpan  i  Mallakastres.  Familja  e  tij  ka  mbajtur  per  mbiemer,  emrin  e  fshatit  te  origjines,  me  qellim  qe  te  ruante  identitetin  e  origjines.  Lagja  ku  eshte  rritur  e  eshte  mekembur  Manushi,  ne  Kanine,  quhet  Resulaj.  Kur  ishte  femije,  Manushi  luante  me  bashkemoshataret  e  tij  ne  Bregun  e  Kishes;  ne  Fushen  e  Mejtepit;  tek  Perroi  i  Madh;  tek  Rrapi  i  Parashqevise  etj.

Shtepia  e  tyre  ka  qene  me  dy  kate.  Trojet  e  familjes  Kreshpa  kane  qene  ne  Lagjen  e  Madhe  dhe  ne  Resulaj. Manushi  kishte  dajo  ish  shefin  e  nderlidhjes  te  Ministrise  te  Brendshme  dhe, ne  rrethin  fisnor  te  Tij,  kane  qene  disa  kuadro  te  tjere  me  peshe.  Ne  femijeri,  Manushi   dhe  shoket  e  tij  luanin  shpesh  dhe  ne  oborrin  e  Teqese  te  Kanines  ku  u  varros  Ismail  Qemali  te  cilin,  me  vone  e  zhvarrosi  Mbreti  Zog  i  Pare.

3)  Luan  Baci,  ish pilot,  nxenes  dhe  koleg  i  Manushit,  kujton:  “…Manush  Kreshpen  e  kam  njohur qysh  ne  vitin  1964.  Ne  ate  kohe  ishja  nxenes  ne  vitin  e  pare  te  gjimnazit  ne  qytetin  e  Lushnjes, ku   banoja  ne ate  kohe.  Ne  fushen  e  futbollit  te  qytetit,  nje  dite  u  ul  nje  helicopter   Mi-4.  Ishte  hera  e  pare  qe  veshtroja  nje  “  gjigand ”  te  tille. “ Gjigandi ”  kishte  bojen e barit dhe kishte  ca  veshe  te  medhenj  persiper  e  me  nje  zhurme  shudhuese.  Ajo  “ katana”  kishte  anash  nje  numer  te  shkruar  me  boje  te  bardhe. Sic  me  kujtohet  sot,  kur  kane  kaluar  shume  vite,  numeri  anesor  qe  mbante  helikopteri  qe  pashe  ishte – 13.  Sipas  gojedhenes,  ky  numer  konsiderohej  si  numer “ ters”, por  une,  ne  ate  moshe   nuk  e  dija  kuptimin  e  kesaj   fjale  vecse  “  tersi  “  me  solli  fat.  Prej  kohesh  me  brente  kurreshtja  per  te  pare  ne  toke  dhe  nga  afer  nje  mjet  fluturues.  Si  une,  kurreshtare   ishin  dhe  mjaft  nsenese  e  nxenes  te  klases  time.  Ne  ate  ore  kishim  mesim  fizike.  Mesuesi  yne,  i   cili  nuk  e  reflektonte  hapet  kuriozitetin  qe  kish,  kur  iu  lutem   te  shkonim  per  te  pare  “ mysafirin ”  e   rralle  te  qytetit  tone,  na  lejoi,  pa  asnje  hezitim.  Nje  grup  djemsh,  nga  me  capkenet,  shkuam  prane  helikopterit;  e  veshtruam  ate  nga  jashte,  e  prekem  me  dore  mbulesen  e  tij  te  ftohte  dhe,  sic  na  porositi  mesuesi  yne  i  mire,  u  kthyem  serish  ne  klase,  per  te  vijuar  mesimin.  U  kthyem  ne  klase  me  bindjen  se  kishim  pare  e  kishim  prekur  dicka te  rralle  e  per  kete  ishim  fatlume.  Prej  kohesh  e  kasha  enderruar  kete  gje  e  ja  ku  me  erdhi,  si  dhurate,  nga qielli.

Rruges  se  kthimit  per  ne  klase,  nuk  ecja,   por  fluturoja,  nga  gezimi.  Nuk  me  mbante  vendi;  beja  si  i  marrosur.  Mbasi  zume  vendet  ne  bangat  perkatese,  si  me  kurajozi,  i  drejtova  mesuesit  pyetjen:  “  Po  si  ngrihet  e  qendron  ne  ajer,  gjithe  ajo  “ bina” ?  Mesuesi  zemermire,  i  ndodhur  ngushte,  u  pergjigj:  “  Meqenese  kerkon  te  dish  me  teper  se  kaq,  me  mire  shko  e  bisedoje  vete,  me  pilotin ”!  Aq  doja  une;  fluturova  perjashta   dhe  e  mbajta  vrapin  tek  helikopteri,  me  shprese  se  do  ta  gjeja  aty  ku  e  kishim  lene  e  se  do  te  mesoja  nga  piloti;  ato  qe  nuk  mi  spjegonte  dot  mesuesi  im  i  fizikes.   As  vete  nuk  e  kuptova  sa  shpejt  u  ndodha   prane  helikopterit   dhe  pilotit  te  tij. Dicka  e  brendshme,  e  mire,  me  shtynte.  E takova,  disi  me  droje  pilotin,  i  cili,  me  dukej  hyjnor,  i  paarritshem  dhe  qe  me  mbiu  ne  mendje  e  ne  ndergjegjen  time  femijerore.  Sic  me  kujtohet;  u  lumturova,  pa  mase.  Ai  me  krijoi  nje  mjedis  te  kendshem  e  me  perqafoi  fort  e  cilter,    sikur  te  me  njihte  prej  kohesh   apo  sikur  te  ishja  i  aferm  i  tij.

Me  nje  sjellje  teper  te  kujdesshme  e  te  bute,  piloti,  me  dha  disa mendime me vlere. Ai  me  deftoi  ato   vegla,  te  cilat  nuk  duhet  ti  prekja  me  dore,  por  vetem  ti  veshtroja  dhe  me  percolli  ne  kabinen  e  helikopterit.  Ai  me  ftoi  te  ulesha  ne  kolltukun  e  majte,  atje  ku  me  sa  duket  ulej  vete.  Dalngadale  u  familjarizova  me  pozicionin  qe  mu  ofrua   e   me  kaloi  droja  qe  kasha  fillimisht  dhe  guxova,  e  pieta  pilotin:  Si  leshohet  motorri   dhe  per  procesin  e  ngritjes   ne  ajer  te  kesaj   “katanaje ”.   Piloti,  me  durim  e  me  terma  te  kuptueshem  mi  sqaroi  pyetjet  qe  i  bera   dhe  me  deftoi  funksionimin  e  helikes  se  madhe  ( mbajtese )  e  cila,  ne  ajer  funksionon  si  krahu  i  aeroplanit.  Aty  mesova  se  nga  rrotullimi  i  helikes  mbajtese,  me  shpejtesi   dhe  nga  bashkeveprimi  i  saj  me  ajrin  rrethues,  lind  nje  fuqi   e  drejtuar  lart,  e  cila  e  shkeput  helikopterin  nga  toka.  Pastaj  piloti  me  deftoi  nje  si  leve  traktori,  te  cilen  Ai  e  quajti  rucke  ( rusisht= doreze ),  me  levizjen  e  te  ciles  perpara,  shpejtesia  progresive  e  helikopterit   shtohet.  Pashe  qe  piloti  ishte  i  gatshem  te  me  pergjigjej  edhe  per  pyetje  te  tjera  e  kjo  me  dha  kurajon  te  vijoja  me  pyetjen:   “Po  gjithe  keto  “ ore “  qe  jane  ketu,  perpara,  perse  duhen ”?  Nuk  jane  ore – tha  Ai  por  jane  instrumente  qe  deftojne  per  funksionimin  e  motorrit  dhe  te  pjeseve  te  tjera  material  te  helikopterit.

Para  se  te  ndaheshim,   piloti  me  pyeti  per  emrin  e  mbiemrin  e  une  ia  deftova.  Edhe  Ai  me  tha se  quhej  Manush  dhe  mbiemri  i  tij  ishte  Kreshpa.  Sa  u  gezova;  kishja  bere  nje  mik  pilot!  Me  puthi   ne  faqe  e  me  porositi:  “ Meso  mire,  mbaro  shkollen  e  mesme  dhe  behu  pilot.  Ne  Vlore  kemi  nje  shkolle  e  cila  pergatit  pilote dhe  ti  e  paske  deshiren  per  tu  behesh i  tille…” !  U  largova  nga  helikopteri  me  numer- 13  dhe  nga  miku  im  i  ri,  i  emocionuar  aq  shume  sa  m’u  erresuan  syte.  Naten,  ne  gjume  shikoja  endrra  te  bukura  dhe  ndihesha  i  lumtur.  Me  behej  sikur  isha  ulur  ne  kabinen  e  helikopterit   me   numera  te  ndryshem   dhe  perpara  syve  kisha  tere  ato  “ ore”.  Nje  mik  i  timeti,  te  cilin  e  quanin  Remzi,  i  cili,  sic  degjoja,   ishte  nga  fluturuesit  e  pare  shqiptare,  nga  ata  qe  i  nisen  fluturimet  ne  vitin  1945,  ne  Jugosllavi  ( Zemun).  Sa  here  qe  takoheshim,  Ai  me  fliste  per  aviacionin  dhe  per  fluturimin.  Dita-dites  m’u  shtua  deshira  per  t’u  bere  pilot.

Ne  vitin  1968,  perfundova  vitin  e  katert  te  shkolles  se  mesme  te  pergjithshme,  ne  qytetin  e Lushnjes.  U  paraqita  ne  Degen  Ushtarake   te  rrethit  dhe,  prej  andej  shkova  ne  Spitalin  e  Pergjithshem  Ushtarak,  ne  Tirane,  ku  u  nenshtrova  disa  analizave,   keqyrjeve  e  testeve  mjekesore  dhe  mbasi  u  deklarova  i  afte  per  te  vijuar  studimet  ne  Shkollen  e  aviacionit,  ne  Vlore.  Kujtoj  disa  nga  mjeket  specialiste  qe  kryen  keqyrjet .  Violete  Ngjela – oculist,  me  pa  per  mprehtesine  e  veshtrimit;  Skender  Kraja  ( kardiolog ),  kontrolloi  funksionimin  e  zemres;  Besnik  Buda  ( otorino-laringolog),   beri  veshtrimin  e  sistemit  vestibular  etj.   Ky  ishte  takimi  im  i  pare  me  aviacionin.  U  lumturova,  kur  komisioni  mjekesor  i  aviacionit  me  deklaroi  te  afte  per  t’u  bere  pilot.

Ne  Shkollen  e  Aviacionit,  ne  vlore,  fillimisht  iu  nenshtrova  nje  procesi  teorik  te  domosdoshem  ku  mesova  vecorite  e  shfrytezimit  te  aeroplanit  te  lehte  mesimor  me  helike  Tip-61  dhe  mora  njohuri  te  pergjithshme  per   aeronautiken  si  shkence  serioze.  Ne  klasen  time  ishin  16  djem  te  zgjedhur,   te  qemtuar   mes  atyre  qe  kishin  perfunduar  shkollen  e  mesme,  ne  gjimnaze  te  ndryshem  te  vendit.  Gjate  vitit   1969  kryem  fluturime  me  aeroplanin   e  lehte  mesimor,  me  helike  : Tip-61  dhe  po  beheshim  gati  per  te  kaluar  ne  aeroplanet  gjuajtes-bombardues  reactive  Mig-15,  per  t’u  bere  pilote  gjuajtes-bombardues.  Ishim  mbledhur  ne  oborrin  e  shkolles  se  aviacionit,  kur  me  7  janar  te  vitit  1970,  ne  hyrje  te  shkolles  se  aviacionit  ndaloi  nje  autobus   i  mesem,  mjaft  i  bukur.  Me  shtyu  kurreshtja  per  ta  pare  ate  mjet  te  bukur  dhe  hyra  brenda  tij. U  befasova  kur  pashe   te  ulur  ne  ndenjesen  e  pare  nje  officer  aviacioni, te  veshur  me  uniforme  parade,  me  trup  atleti,  me  floke  te  verdhe.  E  njoha,  menjehere:  ishte  po  ai  aviator  qe  kasha  pare  dy  vite  me  pare,  ne  fushen  e  futbollit  te  qytetit  te  Lushnjes,  kur  uli  helikopterin  me  numer  anesor- 13.  Kujtova  ate  dite   kur  lame  mesimin  e  fizikes  e  shkuam  per  te  pare  helikopterin ne fjale.  Me  erdhi  nder  mend  dhe  qendrimi  i  tij  i  bute  e  dashamires  kur  i  tha,  miqesisht   teknikut  te  helikopterit:   “Futi  keta  cunat  brenda  se  duan  te  veshtrojne  helikopterin”!  Mbaja  mend  dhe  emrin  e  mbiemrin  e  tij:  Ai  quhej – Manush  Kreshpa   dhe  fliste  me  akcent  vlonjat. Nuk  di  si  e  persese ”  m’u ngjit ”  ky  emer  e  nuk  me  hiqej  nga  mendja  Ai  njeri,  te  cilin  e  konsideroja   timin.  E  kasha  pare  kur  ishja  ende  femije  ( gjimnazis)  e,  sic  dihet,  femijet  e  kane  kujtesen   te   forte  dhe  e  ruajne  ate  per  shume  kohe.  Çfare  kishte  ndodhur?

Vete  i  gjashtembedhjete  ishja  piketuar  per  t’u  bere  pilot  helikopteri  dhe  do  te  fluturoja  me  helikopteret  Mi-4;  si  ai  qe  kishja  pare  atehere,  ne  fushen  e  futbollit  te  qytetit  tim.  Kishja  ndjesine  sikur  ishja  familjarizuar  mjaftueshem  me  ate  makine  luftarake  “ gjigande ”  dhe  se  kishja  epersi   mbi  shoket  e  tjere.  Ne  grup  ishim  16  shoke.  Po  rendit  disa  syresh: Osman  Kushta;  Janaq  Jorgji;  Shpetim  Baxhaj;  Llazar  Ndini;  Tafil  Agaj;  Veledin  Resuli;  Agim  Qesaraku  etj.  Pilot  Manushi,  me  ate  buzagazin  karakteristik,  na  njoftoi   se  do  te  shkonim  ne  Tirane,  ne  Regjimentin  e  Helikoptereve   dhe  se  do  te  fluturonim  me  helikopterin  Mi-4.  Zume   vend   ne   autobus  e  u  nisem  per  udhe.  Te  gjithe  ishin  te  gezuar.  Kete  e  pashe  ne  syte   e  shokeve   te  cilet  shkelqenin  e  ishin  te  qeshur.  Ne  syte  e  tyre  lexoja  kenaqesi.  U  ula  ne  nje  ndenjese   prane  Manushit,  te  cilin  e  konsideroja  si  njeriun  tim  te  gjakut.  Udhes,  Manushi  me  deftoi   per  helikopterin  Mi-4, per  detyrat  qe ishin  plotsuar  me  te dhe  per  kapacitetet  e  mundesite  e  tij  teknike   dhe  per  Regjimentin  e  Helikoptereve.

Kur   erdhem   ne  qender  te  qytetit  te  Lushnjes,  Manushi  i  dha  urdher  shoferit  civil  te  autobusit:    “ Gjej  nje  vend  te  pershtatshem  e  parko,  se  do  te  qendrojme  10  minuta  sa  te  takoje  ky  djali   prinderit  e  tij ”!  Nena  dhe  babai  erdhen  tek  autobusi  dhe  takuan  komandant  Manushin, shoket  e  mi  dhe,  natyrisht,  mua.  Ata  biseduan  me  komandantin,  perzemersisht.   Kur  u  ndane,  degjova  idhullin  tim  ti  siguronte  ata  se  do  te  kujdesej  per  mua,  sikur  te  ishin  ata  vete.  Kur  autobusi I nis,  Manushi,  perseri  u  tha  prinderve  te  mi: ” Mos  kini  merak  per  djalin… ”!  Me  erdhi  mire.  Manush  Kreshpa  ishte  mjaft  i  bute  e  i  embel.  Mjalte  nxirrte  nga  goja,  ai  njeri!

Perfunduam  programin  e  mesimeve  teorike  dhe  kaluam  provimet perkatese.  Ne  qender  te  Regjimentit,   na  rrjeshtuan  e  na  komunikuan:  “ Ju,  te  16  studentet  per  pilote  do  te  shkoni  per  te  zhvilluar  pergatitjen  ajrore   do  te  shkoni  ne  fushen  e  Shtoit,  ne  Shkoder.  Atje  do  te  fluturoni  me  helikopterin  e  mesem  ushtarak  te  tipit  Mi-4.  U  lumturuam  e  u  entusiazmuam.  Gezimi  yne  mori  krahe  e  u  be  me  i  dukshem  kur  drejtuesi  yne,  pas  udhezimeve  te  domosdoshme  na  njof toi se:   “ …  eshte  vendosur  qe  fluturimet  tuaja  ne  fushen  e  Shtoit  do  ti  drejtojne  pilotet  me  pervoje: Manush  Kreshpa  dhe  Ndue  Logu…”. I  njihnim  e  i  respektonim  te  dy  keta  “korifej”  te  aviacionit  helikopter.  Ata  ishin  nje  cift pilotesh  i  zgjedhur,  te  denje  per  detyrat  qe  u  besuan;  te  mirenjohur  e  te  respektuar  nga  i  gjithe  efektivat  e  Regjimentit  te  Helikoptereve.  Perjetova   nje  kenaqesi  te  papare.  Kishja  ndjesine  sikur  Manushin  e  njihja  prej  kohesh  dhe  Ai  me  dukej  si  nje  pjesetar  i   familjes  time.

Ne  kohen  e  lire,  ne  vecanti  mbremjeve,  Manushi  ulej  mes  nesh  dhe,  si  nje  mesues  i  mencur  e  i   kujdesshem,  na  deftonte  histori  fluturimi,  nga  pervoja  e  tij  e  gjate  si  fluturues  dhe  nga  historia  boterore  e  aviacionit.  Qellimi  i  rrefimeve  te  tij  interesante,  ishte  te  na  terhiqte  drejt  fluturimeve  dhe  te  na  shtohej  deshira  e  pasioni  per  ajrin.  Manushi  ishte  pedagog  dhe  psikolog  i  kualifikuar  qe  veshtronte  larg.  Persa  i  takon  teknikes  se  pilotimit,  Manushi  ishte  i padiskutueshem  e  mjaft  cilesor.  Me  kishte  rene  ne  sy  shoqeria  e  ngushte  me  pilotin  Daut  Xhaferri,  me  te  cilin  Ai  kishte   studiuar  ne  Bashkimin  Sovjetik  dhe  ne  vendin  tone.

Pas  diplomimit  tone,  pilote,  me  14  tetor  te  vitit  1970,  ne  Regjimentin  e  Helikoptereve  u  be  rrjeshtimi  organik.  Manush  Kreshpa,  bazuar  ne  nivelin  e  larte  kulturor  dhe   ne   aftesite  profesionale  si  dhe  ne tiparet  e  tij  njerezore  u  emerua   komisar  i  Skuadriles  se  Pare.  Komandant  i  kesaj  Skuadrile  u  emerua  dukagjinasi  shpirt  njeriu  nga  Brashta,  piloti  i  pasionuar  Ndue  Logu.  Vecori  dalluese  e  komisar  Manushit  ishte  aftesia  e  tij  per  t’u  futur,  me  takt,  ne  boten  e  brendshme  te  vartesve.   Ai  cmonte  shume  rolin  e  tyre  dhe  ishte  mjaft  i  perkushtuar  per  ecurine  e  piloteve  te  rinj.  Ishja  sekretar  i  rinise  te  Regjimentit  dhe,  meqenese  Manushi  ishte  ne  profilin  e  komisarit  dhe  bashkepunimi  mes  nesh  erdhi  duke  u  thelluar.   Me  pas,  Manushi  kaloi  ne  Skuadrilen  e  Trete;  atje  ku  ishja  i  rrjeshtuar  dhe  une.  Kam  kryer  mjaft  fluturime  ne  perberje  te  ekipazhit  qe  drejtohej  prej  tij.  Ai  ne  rolin  e  komandantit  te  ekipazhit  e  une  pilot  i  dyte,  si  per  qellime  stervitore  dhe  ne  “ detyra  special” (  fluturime  te  paprogramuara,  ne  ndihme  te  popullsise  ne  raste  fatkeqe).  Ruaj  shume  mbresa  nga  puna  me  Manushin  dhe  kam  nostalgji  per  ate  kohe.  Ca  me  teper  kur  mesova  se  komisar  Manushi  ishte  mjaft  i  perkushtuar  dhe  ndiqte  me  kujdes  pergatitjen  dhe  aftesimin  tim  professional.  Synimi  i  Tij  ishte  te  behesha  i  afte  per  t’u  ulur  ne  cdo  pike  te  territorit  te  vendit  tone,  jashte  heliodromit.

Ne  pranvere  te  vitit  1981,  me  nje  helicopter,  te  dy  u  ngritem  ne  ajer  e  u  nisem  per  ne  Himare.  Do  te  conim  nje  ekip  mjekesh  specialist,  nga  Tirana,  per  ti  shkuar  ne  ndihme  nje  oficeri  te  semure,  ne  gjendje   mjaft  te  rende  shendetesore.  Oficeri   ishte   efektiv  i  Flotes  Luftarake- detare. Moti,  ate  dite  nuk  ishte  fort  i  mire  per  te  fluturuar.  Morem  vendim  dhe  u  ulem  ne  fushen  e  futbollit  te  qytetit  te  Himares.  Ne  bordin  e  helikopterit,  mes  mjekeve  te  tjere  ishte  dhe  kirurgu  me  emer,  Prof. Spiro  Dede.  20   minuta  pas  uljes  tone,  erdhi  nje  autoambulance.  Nuk  pame  te  dilte  prej  saj  ndonje  i  semure  me  barrele.  Nga  autoambulanca  dolen  tre  oficere  te  cilet  ecnin  ne  kembe,  perbri  njeri-tjetrit.  Ishja  i  ri; ne  moshe  e  ne  profesion  dhe  u  nxitova;  fola  para  kohe  dhe  gabim.  Iu  drejtova  Manushit,  i  cili  po  me  vrojtonte,  jo  pa  qortim,  per  fjalet  qe   thashe:  “ … Perse na  sjellin  ne  te  tille  kushte,  kur  i  semuri  ecen  ne  kembe…” ?  Manushi,  i  cili  kishte  nje  vella  kirurg  ( Luterin ),  kishte  mesuar  dicka  prej  tij.   Prof.    Spiro   Dede,  kirurg  me  shume  pervoje  tha:  “Duhet  ta  cojme  te  semurin  sa  me  shpejt,  ne  Tirane,  mbasi  gjendja  shendetesore  e  tij  eshte  mjaft  e  rende.  Atij  i  rrezikohet  jeta;  i  eshte  care  diafragma.  Manushi  me  hodhi  nje  veshtrim  qortues  por  nuk  me  tha  asgje.  Per  te  shkuar  sa  me  shpejt  ne  Tirane,  i  deftova  komandantit  tim  te  ekipazhit,  atij  qe  me  drejtonte   rrugen  me  te  shkurter.   E  sollem  te  semurin  ne  spital  por  ai  nuk  mundi  te  mbijetonte.  Nxorra  nje  mesim  te  madh  nga  ai  fluturim,  i  cili  me  vlejti  gjate  gjithe  kohes  qe  zhvillova  fluturime.

Dy  vitet  e  fudit,  para  se  te  dilte  ne  pension,  me  Manushin   thuajse  te  gjitha  fluturimet  i  kryenim  se  bashku.  I  jam  shume  mirenjohes  atij  njeriu,  sikunder  ndjej  mirenjohje  per  Namik  Agollin;  Jorgo  Tabakun;  Mentor  Rrugine;  Ethem  Mehmetin  etj.   Kontributi  i  tyre  per  revolucionarizimin  e  stervitjes  ajrore  dhe  per  pergatitjen  e  kuadrit  te  ri  eshte  i  pakrahasueshem.  Me  Manushin  kreva  dhe  fluturimin  e  fundit,  para  se  Ai  te  largohej  nga  reparti  e  te  dilte  ne  pension.  Beme   se  bashku  nje  fluturim  ne  rreth,  diten.  Ishte  fluturimi  i  lamtumires  i  Atij “ Gjigandi”  te  Regjimentit  te  Helikoptereve.  Ishja  shume  i  emocionuar.  Me  i  emocionuar  ishte  vete  Manushi.  Megjithate,  ne   ajer,  Ai  ishte  mjaft  i  qete  e  i  sakte  ne  veprime.  Mbasi  zbritem,  beme  nje  cope  udhe,  se  bashku,  krah  per  krah,  nga  Vendqendrimi  i  Heikoptereve,  deri  ne  qender  te  repartit.  Miqesisht  e  me  shume  ciltersi,  ne  koefidence,  Manushi  me  tha:  “ Jam  shume  i  kenaqur  prej  teje  dhe  besoj  se  do  te  ecesh  perpara”.  Pas  kesaj  shtoi:  “ Je  ne  prove ”!  Ne  cast  nuk  e  kuptova.  E  kisha  ndare  mendjen  se  nuk  do  te  fluturoja  me  me  ate  njeri.   Manush  Kreshpa  u  nda  shpejt  nga  jeta,  pas  daljes  ne  pension  si  pilot.  Kur  u  lexua  urdhri  per  emerimin  tim  komandant  i  Skuadriles  se  Pare   e  zbertheva  dhe  e  kuptova  cfare  donte  te  thosh  Manushi  me  shprehjen:  ” je  ne  prove ”!   Manushi  e  kishte  dhene  opinionin,  si  mesuesi  im  dhe  une  i  zbatova  keshillat  e  tij.

Nga  lartesia  e  viteve  qe  mbaj  mb i supe,  veshtroj,  me  syte  e  mendjes,  perpjekjet  e  atij  piloti  e  drejtuesi  te  talentuar,  per  te  pergatitur  kuadro  te  rinj,  te  denje  per  katershet,  skuadrilet  dhe  per regjimentin.  Gjurmet  e  punes  se  tij  nuk  i  fshin  dot  koha  dhe  as njerezit  keqdashes.

– I  paharruar  qofte  kujtimi  i  tij !

4)  Seit  Shehu,  veteran  i  aviacionit,  ish  teknik  treshe,  bashkekohes  I   Manush  Kreshpes:

“… Manushin  e  kam  njohur  ne  vitin  e  larget  1967,  kur  isha  officer  i  ri  e  me  emeruan  ne  Regjimentin  e  Helikptereve,  ne  Tirane,  i  cili,  ne  ate  kohe  ishte  ne  formim.  Isha  emeruar  teknik  i   helikoptereve  Mi-4,  me  te cilet  ishte i pajisur  Regjimenti.  Me  Manushin,  thuajse  gjate  gjithe  karrieres,  kam  qene  ne  te  njejten  skuadrile  dhe  kam  patur  kenaqesine  te  punojme  se  bashku. Duke  punuar  prane  tij,  m’u  dha  mundesia  te  njihja,  nga  afer  vlerat  e  tij,  si  njeri  e  si  pilot.  E them ,  me  bindje  e  me  pergjegjesi  se  nga  kuadrot  e  shumte  qe  kam  njohur  ne  ate  Regjiment, Manush  Kreshpa   ishte  ndoshta  njeriu  me  i  qete,  me  korrekti,  me  i  vemendshmi ,  me  i  duruari  e  me  i  ciltri.  Manush  Kreshpa  ishte  mjaft  shoqeror.

Si  pilot  me  pervoje  te  gjate,  ne  shfrytezimin  e  helikoptereve,  ne  ate  kohe,  Manushi  ishte  caktuar  te  drejtonte  pergatitjen  ajrore  te  piloteve  te  rinj  qe  erdhen  ne  regjiment  nga  Shkolla  e  Aviacionit  dhe  nga  repartet  e  tjere.  Ai  ishte  instruktor  i  teknikes  se  pilotimit  dhe  u  jepte  mesime  fluturimi  jo  vetem  kursanteve  qe  erdhen  nga  shkolla  ku  kishin  fluturuar  ne  aeroplanin  Tip -61  ose  te  tjereve  qe  kishin  fluturuar  ne  tipa  te  ndryshem  avionesh,  por  qe  nuk  e  njihnin  helikopterin,  por  dhe  piloteve  te  hallkave  vartese  te  skuadriles  qe  drejtonte.  Me  ka  lene  shije  te  mire  menyra si  i  ndertonte  marredheniet  me  kursantet  Komisar  Manushi.  Ai  i  trajtonte  ata  si te  barabarte  me  veten  e  tij.  Edhe  pse  ishin  me  moshe  e  me  nivele  te  ndryshem  pergatitje,  nuk  veshtroja  ndonje  ndryshim  te  dukshem  ne  marredheniet  kursant- instruktor.  Lidhjet  mes  tyre  ishin  te  ndertuara  natyrshem.  Protagonist  ishte  komisar  Manushi.  Ai,  si  komisar,  kishte  aftesi  te  rralla  per  t’u  qasur  tek  kursantet  dhe  tek  vartesit  embel,  natyrshem,   qete –qete  dhe  me  korrektese  te  papare.  Ne  marredhenie me  te  tjeret,  Manush  Kreshpa  ishte  vetvetja.  Ai  nuk  shtirrej  por  ishte   vertete. Çiltersia  e  tij  nuk  njihte  limite.

Ne  raportin:  instruktor-kursant,  tek  Manushi  kishja  vene  re  dicka,  te  cilen  te  tjeret  nuk  e  kishin.  Eshte  e  padiskutueshme  se  te  gjithe  kursantet  per  pilote  ishin  te  perzgjedhur  me   kujdes   dhe   mbi kritere  te  shendoshe.  Manushi  sillej  me  kursantet  si  vellai  me  i  madh  i  tyre.  Synimi  i   tij  ishte  terheqja  e  tyre  drejt  fluturimit,  ne  menyre  qe  ata te  dashuronin  profesionin  e  pilotit.  Kur  i  mesonte  per  te  fluturuar,  Ai,  nepermjet  iniciatives  vepruese  i  mesonte  kursantet  te  kishin  besim  se  po  i  kryenin  vete  veprimet  dhe  se   dicka  kishin  arritur,  ne  fushen  e  te  fluturuarit.  Ne  kete  kontekst,  Manushi  instructor  ishte  mjaft  kembengules,  rigoroz  e  nuk  toleronte.  Ne  pilotim,  ai  kerkonte  zbatimin  e  kerkesave  te  rregulloreve  e  instruksionit  te  teknikes  se  pilotimit  germe  per  germe.  Kembengulja  e  tij  per  saktesi  ne  veprime,  per  ndonjerin   qe  gjykonte  me  cektesi,  krijonte ndjesine  e  gabuar  sikur  instructor  Manushi,  me  kembenguljen  e  tij;  “ po  u  merrte  shpirtin  kursanteve ”  gje  qe  nuk  kishte  asnje  baze.  Manushin  instruktor,  nuk  mund  ta  vecoj  nga  Manushi  njeri.  Ata,  ishin  e  njejta  gje.  Ne  ate  kohe,   Manush  Kreshpa   ishte  bere  baba  dhe  kursantet  i  trajtonte  si  femijet  e  tij.  Ai  kujdesej  per  ta  si  per  femijet  qe  kishte  ne  shtepi.

Ndoshta  nuk  shkon, por  do  te  beja  nje  krahasim  te  marredhenieve  te  Manush  Kreshpes  me  kursantet.  Keni  pare  nje  prind  ne  rruge,  me  femijen  e  tij  per  dore?  Femija ,  sapo  ka  nisur   te   capitet   dhe   tenton   autonomi.  Ai,  ia  shtyn,  tutje  doren  prindit  dhe  kerkon  autonomi.  Manushi  u  mesonte  kursanteve  te  gjitha  detajet  dhe  teknikat  e  te  fluturuarit,  i  linte  ata  te  vetepronin  dhe, kur  i  leshonte  ne  fluturime  vetem,  ishte  i  sigurt  se  ata  do  te  vepronin  njelloj  sikur  te  ishte  vete  ne  kabinen  e  helikopterit.  Manushi  nuk  i  ndrydhte  kursantet  e  nuk  u  imponohej atyre  por,  mbasi  ua  sqaronte  ne  hollesi  elmentet  e  pilotimit, u  linte  autonomi  veprimi,  teksa  vete  mbahej  lehte  pas  komandave.

Helikopteri,  ne  fluturim  eshte mjet ajror  i  nderlikuar,  pavaresisht  se  shpejtesia  me  te  cilen  fluturon  eshte  relativisht  me  e  paket.  Instruktor  Manushi,  kur  fluturonte  me  kursantin,  edhe  pse  i  linte  atij  autonomi,  ishte  shume  vigjilent   dhe  i  gatshem  per  te  nderhyre,  kur  dhe  ku  duhej,  per  te  bere  korregjimet   e  nevojshme.

Ato  qe  them  per  Manush  Kreshpen,  me  dalin  nga  shpirti  dhe  kam  bindje  te  patundur  se  jane  te  verteta  absolute  e  nuk  mund  ti  kundershtoje  njeri.  Manush  Krehpa  ishte  njeri  i  formuar  e  shume  i  pjekur.  Ndershmeria  e  tij  dhe  edukata  e  shendoshe,  fjalori  pa  teprime  dhe  sjellja  qytetare  e   e tij ishin  ato  qe  benin  diferencen   e  Manushit  nga  disa  kolege  te  tij.  Manushi  ishte  i  civilizuar  e  dinte  te  sillej  ne  mjedise  e  ne  raste  te  ndryshem.  Manush  Kreshpes  i  fliste  mendja,  jo  goja.  Ai  nuk  nxitohej  kurre,  kur  fliste,  por  mendohej  mire,  para  se  ta  nxirrte  fjalen  nga  goja.  Edukata  e  shendoshe  dhe  pervoja  e  jetes   e  kishin  bere  te  duruar,  te  thjeshte  dhe  mjaft  njerezor.  Marredheniet  e shendosha qe kishte ndertuar me te gjithe njerezit, kishin shtruar shtratin e respektit e te dashurise te njerezve  te regjimentit e me gjere  per komisar Manushin.

Manushi  ishte  i  zhveshur  nga  megalomania  e  nga  dukuri  te  tjera  negative  te  karakterit.   Ai  nuk  e  pelqente  nje  fare  ndarje  qe  ekzistonte   ne  raportin  pilot-teknik.  As  ndarjen  krahinore  nuk  e  pranonte .  Shoku  e  kolegu  i  tij  me  i  mire  ishte  Veriori  Ndue  Logu.  Manushi  bente  shaka  me  kripe,  ato  mirepriteshin  nga  shoket  dhe  nga  koleget  e  tij por dhe nga vartesit.  Kjo  qasje  nuk  e  pengonte ate,  per  te  patur  shoqeri  te  ngushte  me  te  lavdishmin  Lulo  Musa  ( Spahaj );  me  Ndue  Logun;  me  Mustafa  Gjokutaj  etj.  Nese  do  te  me  kerkonin  te  vija  ne  dukje  ndonje  te  mete  te  tij,  mund  te  them   se  pinte  mjaft  duhan.   Duhanpirja  e  kufizonte  lidhur  me  ekzigjencen  e  tij  ndaj  ushqimit,  ndonese  fizikisht  ishte  mjaft  rezistent.

Ndarja  e  Manush  Kreshpes   nga  jeta,  para  kohe,  la  nje  shteg  te  hapet   e  shkaktoi  mjaft  keqardhje  ne  radhet  tona  se  e  donim  shume  dhe   tek  familja  e  tij,  per  te  cilen,  Ai  u kujdes shume.

– I  paharruar  qofte  kujtimi  i  tij!

Gjate  intervistes  ishte  i  pranishem  veterani  i  aviacionit- Lefter  Hasanaj,  bashkekohes  dhe  koleg  pune  i  Manushit.  Ai  shtoi:  “Manush  Kreshpa  ishte  i  kompletuar   nga  ana  profesionale  dhe  i  persosur,  si  njeri.  Ai  shquhej  per  trajnimin  e  disa  brezave  te  piloteve  qe  kane  shfrytezuar  helikopterin   e  mesem  Mi-4.  Manushi  ishte  njerezor  ne  marredhenie  me  te  tjeret  dhe  mjaft  i   ndjeshem  ndaj  nevojave  te  tyre.  Ai  ishte  dhe  nje  familjar  i  rregullt  e  me  norma.

5)  Osman  Kushta,  pilot  ne  pension, kuader  drejtues  i  reparteve  te  helikoptereve;  nxenes  dhe  koleg  i  Manush Kreshpes;  sjell  opinionin:  “…  Manush  Kreshpen  e  kam  njohur  qe  ne  fillim  te  kohes  kur  nisa  studimet  per  t’u  bere  pilot  helikopteri,  ne  helikopteret  Mi-4.  Njohja  jone  e  ka  zanafillen  ne  Regjimentin  e  Helikoptereve  ne  Farke  ( Tirane),  me  3  janar  te  vitit  1970.  Me  pas,  derisa  Ai  doli  ne  pension.  Kemi   punuar  se  bashku  shume  kohe.  Kur  vajta  ne  Regjiment,  Manushin  e  gjeta  drejtues  te  pergatitjes  ne  toke te piloteve. Pas  perfundimit  te  pergatitjes  teorike,  kur  duhet  te  nisnim  stervitjen  ne  ajer,  u  vendosem  ne  kushte  fushimi,  ne  lendinat   e  Shtoit,  prane  Shkodres,  ku  ishte  i  dislokuar  batalioni  i  sherbimit  dhe  i mbrojtjes  te  aerodromit,  i  cili  menaxhohej  nga  Regjimenti  i  Helikoptereve.   Qysh  ne  fillimet  e  fluturimeve,  Manushin  e  kishim  komisar  te  grupit  ( skuardiles ) dhe,  ne  te  njejten  kohe –  drejtues  te  fluturimeve.

Manush  Kreshpa  ishte  njeri  nga  pilotet  me  te  kualifikuar  te  brezit  te  pare  te  piloteve  te  helikopterit,  i  specializuar  ne  Shkollen   e  Madhe  Ruse  te  aviacionit;  ne  ( ish  Bashkimin  Sovjetik ).  Manushi  ishte  specialist  i  mirefillte  i  fluturimeve  dhe  “ mjeshter ”  i  shfrytezimit  te  helikoptereve  dhe  njeherazi  shquhej  per  dhuntine, e  edukatorit  te  cilen  nuk  e  ka  kushdo.  Manushi  ishte  njeri   me  vlera  te  shumta  e  te  rralla.  Me  zerin  e  tij  melodioz ,  me  timber  te  qarte,  te  forte  e  te  paster,   Ai  i  artikulonte  fjalet,  sakte,  me  ngrohtesi,  e  nuk  krijonte  panik   tek  ata  qe  e degjonin. Ne,  kanddatet  per  pilote  te  asaj  kohe,  mezi  prisnim  ta  degjonim  ne  kufje  zerin  e  Tij, i  cili  na  jepte  kurajo  e  na  mbushte  me  optimizem.

I  skte  e  plot  competence,  kur  drejtonte  apo  kur  jepte  udhezime,  kudo  qe  ndodheshim,  ne  toke  apo  ne  ajer,  tek  zeri  i  tij,   gjenim  vetem  dashamiresi  e  ngrohtesi.  Manushi  ishte  i  vecante  edhe  kur  beheshin  analizat  e  fluturimeve.  Ne,  nxenesit  e  tij,  e  ndjenim  dhe  e  kuptonim  qarte  kete  dhunti  te  tij.  Komisar  Manushi  ishte  vazhdimisht  prane  nesh;  i  embel,  i  sakte,  i  thelle dhe kompetent  ne  zberthimet  dhe  ne  spjegimet  qe  na  bente.  Analizat  qe  drejtonte  Ai,  i  perngjisnin nje  mesimi  te  mirefillte,  nga  i  cili  nuk  mbetej  asnje  detaj  pa  u  sqaruar  e  ne  dilnim  prej  tij  pa  ane  te  errata.  Sa  i  takon  pilotimit  te  helikopterit  Mi-4,  Manushi,  si  me  te  qeshur  (  gjithnje  me  dashamiresi ),  na  deftonte,  si  duhej  vepruar  ne  raste  te  ndryshem.  Koha  kur  mesonim  per  te  fluturuar,  ne  Fushen  e  Shtoit,  per  mua  dhe  per  brezin  tim,  ka  qene  nje  periudhe  fantastike  dhe  e  paharruar.  Aty  mesuam  shfrytezimin  e  helikopterit  Mi-4,  ne  toke  e  ne  ajer  dhe  mjaft  gjera  te  tjera,  te  cilat  nuk  i  denim  me  pare.

Jeta  jone  si  studente  fluturues,  ne  ate  kohe  nuk  ishte  vetem  pergatitje  dhe  fluturim.  Ajo  ishte  e  larmishme   dhe  e  pasur  me  veprimtari  jashtemesimore,  te  bukura  e  mbreselenese.  Nepermjet  vajtjeve  te  drejtperdrejta  dhe  rrefimeve  te  protagonisteve,  ne  u  njohem  me  punen  e  madhe  qe  behej  ne  Ndermarrjen  Bujqesore  famemadhe  te  Shtoit,  te mirenjohur  si  Ferma  e  Shtoit;  vizituam  qytetin   e  lashte  e  te  mrekullueshem   te   Shkodres,   vajtem  ne  piken  turistike  ne  Zogaj,  pame  lumenjte  qe  qarkojne  qytetin  etj.  Ne  ate  kohe  po  ndertohej  “ gjigandi ”  i  elektroenergjitikes  ne  Vahun  e  Dejes  dhe  ne  shkuam  prane  tij,  per  ta  pare  nga  afer.  Ishim  ne  Prekal;  kaluam  mbi  Uren  e  Mesir;  pame  lumin  e  Kirit  etj.  Fluturimet  me  helicopter  dhe  pergatitjet  tona  te  shumeaneshme  na  shkuan  mbare.  Ne  te  gjitha  arritjet  tona,  ndihej  i  fuqishem  roli  drejtues  i  komisar  Manushit.  Ishte  i  mbare  mesuesi  yne.

E  njejta  detyre  iu  besua  komisar  Manushit  edhe  nje  vit  me  pas.  Ne  vitin  1971,  atij  iu  besua  drejtimi  i  punes,  per  pergatitjen  e  20  studenteve  per  pilote,  ku  benin  pjese:  Reshat  Mullaj;  Gezim  Xhafaj;  Ramazan  Azizi;  Fredi  Prifti;  Arqile  Prenci;  Agim  Cami;  Veli Perleka  etj.  Me  kete  grup u  bashkua  dhe  instruktoti  i  fluturimeve,  i  Shkolles  se  Aviacionit – Vangjel  Nasto.  Komisar  Manushi  ishte  pilot  i  lindur.  Ai  sikur  ishte  i  prere  per  te  drejtuar  pergatitjen  e  piloteve  te  rinj.  U  emerova  pilot  helikopteri,  ne  Regjimentin  e  Helikoptereve  dhe  ishja  fatlum  qe  me  takoi  te  punoja  afer  Manushit.  Detyrat  e  para  me  ulje  jashte   heliodromit  i  kreva  me  komisar  Manushin.  Fillimisht  u ulem  ne  aerodromin  e  Gjadrit,  i  cili,  ne  ate  kohe  po  ndertohej.   Ne  bord  kishim  Komandantin  e Aviacionit,   z. Edip  Ohri.  Te  nesermen,  po  me  komisar  Manushin,  u  ulem  ne  vendin  e  quajtur:  “Rana  e  Hedhun ”,  ku  cuam  komandantin  e  Artilierise  Bregdetare,  general  Moisi  Elezin.  Edhe  ne  diten  e  trete  kryem  nje  detyre   “  special ”,  me  ulje  ne  Kodrat  e  Divjakes.

Qerndrimi  prane  e  nen  drejtimin  e  Manush  Kreshpes,  me  krijoi  mundesine   te  perfitoj  prej  tij  dhe  te  ndiqja  me  vemendje,  mesimet,  keshillat   dhe  veprimet  e  Tij,   duke  perftuar  shume  nga  pervoja  e  Tij  e  pasur.  Manush  Kreshpa,  ne  procesin  e  te  mesuarit  dhe  te  drejtimit  te  tij,  te  talentuar  me  ka  trajtuar  me  shume  ngrohtesi  e  me  dashamiresi.  Ato  fluturime,  mbeten  per  mua  piketa  te  fuqishme  orientimi  dhe   nxitje  per  te  arritur  shkalle  te  larta  kualifikimi;  mbresat  e  mija,  per  komisar  manushin  jane  te  pashlyeshme.

Pas  viteve  ’80,  pata  fatin  ta  zevendesoj  Manushin  ne  detyren  e  komandantit  te  katershes,  te  Skuadriles  se  Trete,  ku  pashe  rezultatet  e  punes  se  tij  me  njerezit.  Gjeta  nje  kohezion  te  papare  ne  katershe;  Manushi  kishte  punuar  me  njerezit  me  shume  perkushtim   dhe  “ dora “  e tij  ishte  e  dukshme.  Mesimet,  keshillat  dhe  sygjerimet  e  tij  kane  qene  udherrefyese  ne  punen  time.  Manushi  kishte  punuar  koke  me  koke   e  ne  menyre  te  diferencuar,  si  me  piloted  dhe  me  tekniket,  specialistet  e  me  ushtaret  qe  drejtonte.  Ata  e  donin  dhe  e  respektonin,  si  kuader  drejtues. si  edukator   dhe  si  pilot.

Komisar  Manushi  gezonte,  si  femije  dhe  ndihej  shume  i  lumturuar  kur  ne,  nxenesit  e  tij  arrinim  rezultate  te  pritshme.  Ai  dinte  te  na  “terhiqte”   edhe  veshin;  natyrisht  me  takt  e  pa  na  lenduar   dhe  kur  benim  gabime.  Nje  te  mete  e  kishte   komisari  yne  i “ embel”:   Ai pinte shume duhan.  Me  duhet  te  pohoj  se  edhe  duhanin,  Ai  burre  e  pinte  aq  me  lezet  e  me  “ etje”  sa  qe  nuk  mund  te  mos  ta  adhuroje.

Niveli  i  larte  i  Tij,  formimi  gjitheplanesh  dhe  shpirti  i  madh,  nuk  mund  te  mos  reflektonin  ne  jeten  private  dhe  ne  ate  familjare  te  komisar  Manushit.  Ai  ishte  shok,  mik,  gjiton,  dashamires,  prind  e  bashkeshort  I  perkryer.   Kur  e  njoha  ne  fillim,  Manushi   dhe  bashkeshortja  e  tij  e  mrekullueshme,  Lenija,  kishin  sjelle  ne  jete  2  vajza.  Ato  u  rriten  e  u  veseliten  te  mbara,  te  sjellshme,   te  edukuara  e  te  kulturuara.   Me  pas,  Ata  u shtuan  dhe  me  nje  djale,  te  cilin, Manushi  e  donte  shume.  Ne  shoqerine  e  femijeve,  Manush  Kreshpa  ndihej  shume  i  gezuar  e  i  lumturuar.  Ditet  kur  Manushi  qendronte  prane  familjes  ishin  te  vecanta  jo  vetem  per  komisar  Manushin.  Ai  ndiqte  me  shume  vemendje  e  me  merak  te  madh  ecurine  e  femijeve  te  tij .  Manushi  gezohej,  pa  mase  kur,  krahas  ecurise  te mbare  ne  mesime,  vinte  re  edhe  pergatitjen  serioze  e  me  perkushtim  te  te  birit,  si  futbollist,  ne  klasat  sportive.

  • I paharruar  qofte  kujtimi  i  Atij  njeriu  model!

6)  Pajtim  Demaj,  veteran  i  aviacionit,  ish  teknik  treshe  ne  Regjimentin  e  Helikoptereve,  kujton:  “…  Manushin  e  kam  njohur  prej  20 nentorit  te  vitit  1965;  derisa  Ai  u  nda  nga  jeta.  Ne  vitin  1965,  vajta  ushtar  i  sherbimit  te  detyrueshem  ushtarak  ne  Skuadrilen  e  Tiranes.  Atje  gjeta  Manushin  oficer,  pilot.  Ne  ate  kohe,   Manushi  fluturonte  me  aeroplanet  e  transportit  An-2.  Ishja  ushtar  por  hyra  ne   shoqeri  me  oficeret.  Me  teper  afersi  kishja  me  Manush  Kreshpen  dhe  me  Ndue  Logun.  Manushi  ishte  mjaft  i  afrueshem  me  njerezit.  Ai  te  bente  per  vete,  me  tiparet  e  tij  njerezore.   Manushi  me  beri  shok  e  me  respektonte,  pavaresisht  se  kishim  diference  ne  moshe  dhe  ne  hierarkine  ushtarake.  Brenda  nje  kohe  te  shkurter,  vura  re  se  Manush  Kreshpes  i  zinte  vend  fjala  dhe  kishte  ndikim  te  madh  ne  kuvend  me  shoket.  Ishte   gjykimi  i  tij  i  thelle, logjika  e  tij  e  shendoshe,  ndershmeria  dhe  paanesia  ne  gjykimin  e  gjerave  qe  e  benin  te  mundur  kete,  pozicion,  ne  rrethin  shoqeror  te  Manushit.  Afrimi  im  me  Manushin,  nuk  kishte  ne  themel   te  qenit  nga  e  njejta  treve,  por  determinonte  karakteri  i  tij  i  paster;  sjellja  njerezore  e  atij  burri  ku  vendin  e  kryefjales  e  merrte  sjellja  si  vella  e  si  shok.

Me  pas,  shoqeria  mes  nesh  u  thellua  me  tej  dhe  kishim  hyrje-dalje  edhe  ne  familjet  respektive.   Tek  Manush  Kreshpa  gjeta  nje  shok  e  mik  me  largpamesi  e  te  cilter.  Atij  njeriu  i  shkelqenin  syte e  i   ndrinte  nuri  kur  punet  i  shkonin  mire.  Ai  ishte  serioz  por  jo  nursez.  Buzagazi  i  tij,  te  jepte  krahe.  Nje  njeri,  i  cili  nuk  acarohej   kurre  e nuk  merrte  inat  asnjeri.  Komisar  Manushi,  qasej  me  dashamiresi tek njerezit  dhe  futej  ne  boten  e  tjetrit  me  shume  takt.  Autoriteti  dhe  qendrimi  dashamires  ndaj  miqve,  shokeve,  kolegeve  dhe  vartesve,  ishte  i  natyrshem ;  jo  i  imponuar  apo  i  shtirur.

Ne  vitin  1968,  mbasi  kreva  Shkollen  e  Aviacionit,  ne  Vlore,  me  emeruan  ne  Regjimentin  e  Helikoptereve,  ne  Farke  ( Tirane ).  Manush  Kreshpen  e  gjeta  komisar  te  Skuadriles  se  Pare.  Komandant  i  kesaj  skuadrile  ishte  i  paharruari  Ndue  Logu.  Te  dy;  si  Komandant  Nduja  dhe  Komisar  Manushi  ishin  njerez  dhe  pilote  mjaft  te  mire.  Ata  formonin  nje   cift   drejtuesish  te perkryer.  Te  dy  me  donin  e  me  trajtonin  mjaft  mire.  Me  perkedheli  me  drejtoheshin  me “novken”:  “ Pajtolalash” e kjo ishte afersi.  Ishja  officer  i  ri,  pa  pervoje  ne  pune  e ne  jete.  Me  caktuan  te  sherbeja  ne  skuadrilen  qe  ata  drejtonin.  Manushi,  i  bindur  ne  vlerat  e  mija,  me  leshoi,  sipas  rregullave  te  kohes,  rekomandim,   per   tu  pranuar  ne  parti.  Ai  cmonte  ato  vlera,  bartes  i  te  cilave  ishte  dhe  vete.  Ne  gjykimet  e  tij,  perparesi  merrte  drejtesia,  ndershmeria  dhe  ne  vleresimin  e  njeriut  ishte  teper  objektiv.  Edhe  kur  vartesi  i  tij  gabonte,  nga  padija  apo  nga pakujdesia,  Manushi  nuk  e  “hidhte poshte”  por  e  ndihmonte   te  korrigjohej  dhe  nuk “nxirrte  gjoksin”  per  te  thene:  “Kete  e  bera  une”.

Manush  Kreshpa  ishte  guximtar  dhe  kurajoz.  Ai,  me  fryme  ballafaqimi,  ngulte  kembe qe te  dilte  ne  shesh  e  verteta.  Manushi,  per  ne  oficeret  e  rinj  dhe  per  te  gjithe  vartesit  e  tij,  ishte  pasqyre.  Nuk  i  kam  njohur  asnje  te  mete  te  karakterit.  Si  pilot  ishte  nga  me  te  miret  e  Regjimentit te Helikoptereve.  Ai  e  njihte  shume  mire  tekniken  fluturuese  dhe  kmbengulte  qe  pilotet  te  merrnin  pjese  gjeresisht  ne  proceset   e  punes   ne   tekniken   ajrore  me  qellim  qe  ne  procesin  e  punes  ta  njihnin  me   mire  helikopterin.

Ne  familje  ishte  shume  i  kujdesshem,  i  dhimbsur,  i  respektuar  dhe  punonte  shume  per  mirerritjen  dhe  per  edukimin  e  femijeve  si  qytetare  te  spikatur.   Percimi  tek  femijet  i  vlerave  qe shpaloste  Ai  vete  ishte  objektiv  i  pare  i  punes  se  tij  me  femijet.  Ne  nje  rast,  shkuam  se  bashku  ne  Vlore.  Shetitem   neper  qytetin  e  bukur  bregdetar;  shkuam  dhe  ne  Kanine.  Manushi   ishte  larguar  heret  nga  fshati  dhe  nga  fisi  i  tij, ne  Kanine  banonin  fare  pak  njerez.  Drekuam  tek  nje  xhaxha  i  tij,  ne  familjen  e  te  cilit  gjetem  traditen  mikpritese  kaniniote  dhe  shijuam  mishin  e  pjekur  ne  hell.

Nese  mund  ti  vija  ne  dukje  ndonje  te  mete,  do  te  thoja  se  pinte  shume  duhan.  Manushi  ishte  teper  kurajoz.  Edhe  kur  u  prek  nga  nje  semundje  e  rende,  e  pasherueshme,  i  jepte  vetes  kurajo dhe  shpresonte  tek  sherimi.

Ndarja  nga  jeta  e  Manush  Kreshpes,  para  kohe  dhe  ne  nje  etape  te  jetes   kur  pjekuria  e  tij  kiishte  kapur  maja,  me  ligeshtoi  pa  mase.  Humba  nje  shok  e  mik  “per  koke”  e  te  pazevendesueshem.

  • I paharruar  qofte  kujtimi  i  atij  njeriu  te  mire;  ti  rrojne  te  prasmit!

Ne  Tirane,  me  04.05.2018

7)  Vangjel  Nakuci,  veteran  i  aviacionit,  pilot  helikopteri,  ish  komisar  i  Regjimentit  te  Helikoptereve,  koleg  i  Manushit,  prej  shume  vitesh;  ka  shkeputur  nga  puna  e  perbashket  me  “heroin”  e  ketij  rrefimi,  kete  episod:  “… Per  viziten  e  Enver  Hoxhes,  ne  festen  e  aviacionit,  me  24  prill  te  vitit  1971,  ne  Rinas,  u  vune  ne  dispozicion  2  helikoptere  te  pjisur  me  divane  ( Behet   fjale  per  transportimin  e  tij,  ne  udhe  ajrore,  nga  Tirana  ne  Rinas  e  kthim ).  Ne  ekipazhin  e  pare,  me  te  cilin  fluturoi  udheheqesi  kryesor,  ne  ekipazh  ishte  Selman  Mecaj,  kurse  ne  te  dytin  fluturonte  (  pilotonte ) Manushi  dhe  une.   Ne  helikopterin  qe  drejtonim  ne  te dy,  kishin  zene  vend  udheheqes  te  tjere.  Nga  ai  fluturim  me  pergjegjesi,  me  ka  lene  mbrese,  e  nuk  mund  ta  largoj  nga  mendja,  thjeshtesia  e  Manushit.  Ne  ate  kohe,  Ai  kishte  pervoje  te  gjate  fluturimesh  ne  helikopter,  kurse  une  isha  me  me  pak  eksperience.  I  perkiste  Atij  te  ulej  ne  kolltukun  e  komandantit  te  ekipazhit,  jo  mua;   por  ashtu  ishte  vendosur.  Manushi  nuk  shprehu,  as  ate  dite,  as  me  pas  ndonje  shenje  pakenaqesie  e  qejfmbetje.  Me  thjeshtesine  qe  e  karakterizonte,  Manushi  u  ul ne  vendin  qe  ishte  paracaktuar  dhe  me  thjeshtesine  tipike  te  tij,  u  mobilizua  per  kryerjen  me  sukses  te  asaj  detyre.

Manushi me shoke te Regjimentit te helikopterve

Ky  nuk  eshte  i  vetmi  rast.  Manush  Kreshpa  ishte  i  thjeshte  ne  qelizen  e  veprimtarise  te  tij.  Ai  nuk  e  njihte  ambicien,  prandaj  nuk  bente  perpjekje  per  te  ulur  arritjet  e  te  tjereve.  Karakteristike  e  Manushit  ishte  perkrahja  dhe  inkurajimi  i  vartesve  dhe  kolegeve  per  te ecur  perpara.  Te  qenit  i  thjeshte  dhe  larg  veseve  negative   zhduknin  largesine  e  tij  nga  vartesit,  te  cilet  i  drejtoheshin  per  ndihme,  lirshem  e  pa  droje.  Ai  nuk  ngurronte  per  te  deftuar  bujarine  e  shpirtit  te  tij.  Fale  tipareve  njerezore, Manushi  ishte  bere  shume  i  dashur,  si  ne  skuadrilen  qe  drejtonte  dhe  ne  te  gjithe  Regjimentin.

Manushin  e  kam  patur  komandant  katershe  dhe  komandant  skuadrile.  Ne  pune  te  perbashket  u  beme  shoke  dhe  te  tille  mbetem  derisa  Ai  u  nda  nga  jeta.  Manushi  mbetet  i  paharruar  mbasi  mbresat  per  ate  njeri  te  vecante   jane  te  gjalla  e  te  ngulitura  fort,  ne  kujtese.

– I  paharruar  qofte  kujtimi  i  tij!

8) Hetem  Mehmeti,  veteran  i  aviacionit,  pilot,  ishkomandant  i  Regjimentit  te  Helikoptereve,  bashkekohes  i  Manushit  prej  shume  vitesh,  sjell  opinionin:  “… Manushin  e  kam  njohur  qe  nga  viti  1962,  kur  u  perqendruam  ne  Skuadrilen  e  Transportit,  pas  perfundimit   te  shkolles  se  helikoptereve.  Ne  ate  kohe  funksiononin  vetem  2  helikoptere  dhe  ata  jo  ne  gjendje  te  mire  per  tu  ngritur  ne  ajer.  Ne,  grupit  qe  ishte  shkolluar  per  te  shfrytezuar  helikopterin  Mi-4,  na  shperndane  ne  detyra  te  tjera.  Me  ardhjen  ne  vendin  tone  te  nje  kontigjenti  aeroplanesh  transporti  ajror  te  tipit  An-2;  Manushi  dhe  disa  kolege,  u  caktuan  per  shfrytezimin  e  tyre,  kurse  une  dhe  Selman  Mecaj,  mbetem  ne  helikopteret  Mi-4.  Gradualisht,  me  ardhjen  e  helikoptereve  te  rinj,  nga  Kina,  u  kthyen  per  shfrytezimin  e  tyre  piloted  qe  kishin  fluturuar  me  keta  helikoptere,  me  disa  perjashtime.

Ne  vitin  1967,   kur  u  formua  Regjimenti  i  Helikoptereve,  Manushi  u  emerua  komandant  skuadrile,  ne Regjimentin e sapoformuar. Qe prej asaj kohe , kemi  punuar  se  bashku,  derisa  Ai  doli  ne  pension.

Manushi  ka  qene  nje  njeri  “ shembullor”,  pilot  “ shume  i  mire”;  i  dashur  per  te  gjithe  dhe  i   respektuar.  Ne  vitin  1972,  u  caktua  te  shkonte  ne  Akademine  Ushtarake  por  Ai  nuk  pranoi. Fale  ketij  refuzimi  m’u  dha  mundesia  te  shkoja  ne  vend  te  tij.  Ne  vitet  qe  pasuan  kemi  punuar   se bashku,  ne  raportet  epror-vartes.   Kete  e  theksoj,  mbasi,  megjithe  diferencen  qe  kishim  ne  moshe,   nuk  pashe  tek  Ai  njeri,  asnje  hezitim  per  te  plotsuar  udhezimet qe  jepja,  ne  vecanti  ato  qe  lidheshin  me  fluturimin.  Madje,  shpesh  here,  kur  futja  ndonje  gje  te  re  ne  fluturim,  Ai,  mbasi  e  provonte  vete, u  thosh  te  tjereve,  ta  zbatonin.

Ne  kujtesen  time,  Manushi  mbetet  gjithmone  nje  pilot  dhe  njeri  shembullor;  gjithmone  i respektuar.

Shenim:  Opinioni  eshte  marre  nepermjet  internetit;  ne  oren  14.46  te  dates 25.01.2018.

9)  Albert  Shkurti,  pensionist,  ish pilot,   (  Kryenavigator  i  Regjimentit  te  Helikoptereve ),  koleg,  bashkekohes   i   Manushit,  vuri  ne  dukje:

“…  E  kam  njohur  prej  vitit  1962,  derisa  u  nda  nga  jeta.  Kam  punuar  e  kam  fluturuar  me  te  prej  nje  kohe  te  gjate.  Manushi  kishte  tipare  mjaft  te  mira.  Ai  ishte  shume  i  sjellshem,  me  te  gjithe  dhe  ishte  mjaft  i  afrueshem.  Ne  biseda  e  ne  analiza  ishte  mjaft  aktiv  dhe  i  gatshem  per  te  propozuar  zgjidhje  te  bazuara.  Manushi  ishte  i  qeshur  e  bente  shaka   te  kripura. Ai  nuk  ishte  ziliqar  e  nuk lakmonte  pozite.  Ne  punen  me  njerezit  kishte  takt  e  futej  lehte  ne  boten  e  tyre.  Kur  luanim  futboll,  Manushi  futej  ne  loje;  qeshte  e  gezonte;  kenaqej  qe  ishte  mes  shokesh  dhe  i  barabarte  me  te  tjeret.

Te  flasesh  per  vlerat  e  tij  si  pilot,  nuk  eshte  e  lehte.  Manush  Kreshpa,  pa  me  te  voglen  tendence  per  te  bere  karriere,  ka  fluturuar  e  ka  kontribuar,  si  per  pergatitjen  dhe  aftesimin  e  piloteve  te  rinj,  dhe  per  te  drejtuar  skuadrilen,  ne  cilesine  e  komisarit,  ku  shfaqi  talentin  e  tij  te  lindur,  jo  vetem  per  te  fluturuar  cilesisht  por  dhe  si  educator  i  vlerave  njerezore  e  per  qasje  me  takt.  Manushi  ishte  nga  pilotet  me  te  mire  te  Regjimentit.

 

Manushi me shoke te Regjimentit te helikopterve

Kur  u  shpall  aksioni  per  ndertimin  e  banesave  me  ndihmese  vullnetare,  Manushi   ishte  nder  te  paret  qe  perqafoi  idene  e  u  be  promotorr  i  saj,  duke  dhene  shembullin  vetjak  me  te  cilin  mobilizoi  vartesit.

– I  paharruar  qofte  kujtimi  i  tij!

10)  Mustafa  Çici,  veteran  i  aviacionit,  pilot  me  pervoje,  drejtues  ne  sektorin  e  fluturimeve,  ne  Reparte  te  ndryshem  te  aviacionit;  koleg  dhe  bashkekohes  i  Manushit,  theksoi:  “…Manush   Kreshpa  ka  qene  njeri  nga  shoket  me  te  mire  qe  kam  njohur.  Kur  u  transferova  nga  Regjimenti  i  Rinasit  ne  ate  te  Helikopterevem  i  cili ishte  ne  formim;  Manush  Kreshpa  dhe  Ndue  Logu  me  ofruan  shoqeri  e  me  ndihmuan  qe  te  familjarizohesha  me  repartin  e  ri.  Manushin  e  kishja  njohur  qe  ne  kohen  kur  ishim  student  per  pilote,  ne  shkollen  sovjetike “  Valerij  Çkaallov ”  te   Borisoglebsit, ne   Bashkimin  Sovjetik.  Ai  ishte  ne  grupin  e  trete  te  studenteve  nga  vendi  yne  e  une   shkova  me  vone.

U  ribashkuam  pas  shume  vitesh  (  pas  20  vitesh ).  Interesant;  tek  Manushi  gjeta  po  ate  njeri  qe  kiishja  njohur  dikur,  ne  Rusine  e  larget  e  ne  kushte  te  tjere  jetese  e  mesimi.  Manushi  kishte  mbetur  po  ai  njeri  qe  kishja  njohur  atehere:  si  ne  sjellje  dhe  i  dhene  pas  shoqerise.  Ne  Borisoglebs,  shoke  grupi  te  Manushit  ishin:  Çobo  Skenderi;  Gezdar  Veipi;  Mahmut  Hysa;  Halit  Bulku;  Bajazit  Jaho;  Selman  Meca  etj.  Nuk  di,  si  e  perse  u  shkeput  nga  grupi  e  vajti  ne  shkollen  e  Pugacovit,  ku  mesoi  shfrytezimin  e  helikopterit.

Kur  shkova  ne  Regjimentin  e  Helikoptereve,  ndonese  kisha  fluturuar  ne   tipa   ate  tjere  avionesh,  e  pata te  veshtire  te  fluturoja  me  helikopter.  Nuk  e  njihja  helikopterin,  si  konstruksion  e  si  funksiononte,  ne  toke  e  ne  ajer.  Manushi  ishte  bere  “ mjeshter ”  i  shfrytezimit  te  helikopterit  Mi-4  dhe  pervojen   e  tij  nuk  ngurroi  te  ma  transmetonte,  bujarisht.  Ai  dispononte  njohuri  te thella  teorike  dhe  kishte  aftesi  mjaft  te  mira  praktike.  Pervec  ketyre,  Manushi  kishte  aftesi  te  mira  komunikuese  dhe  zoteronte  metode  te  thjeshte   e  te  kuptueshme  per  spjegimin  e  problemeve. Ne  fillimet  e  jetes  se  tij,  Regjimenti  i  Helikoptereve,  i  numeronte  me  gishtat  e  njeres  dore,  piloted  qe  aktivizoheshin  per  te  kryer  detyra  “ speciale ”, me  ulje  jashte  heliodromit.  Manushi  ishte  njeri  syresh;  madje  i  dekoruar  per  kryerjen  suksesshem  te  detyrave  te shpetimit  me  shkalle  te  larte  veshtiresie.

Tek  Manush  Kreshpa  kishja  nje  shok  e  mik  te  sinqerte,  te  drejte,  te  ndershem  dhe  mendjehapet  tek  i  cilimundet  te  mbeshtetesha,   plotesisht.  I  tille  ishte  Ai  njeri;  jo  vetem  me  mua,  por  me  te  gjithe.   Per  shoqerine,   Manush  Kreshpa  “  linte  koken  ”;  ishte  pa  paragjykime  dhe  teper korrekt  e serioz.  Ate  qe  premtonte,  e  vinte  ne  jete.  Manushi  kishte  akkumuluar  pervoje  me  vlere,  si  edukator,  si   drejtues  e  si  pilot.

E  kishja  pike  mbeshtetese  te  sigurte  dhe  u  ndieva  keq,  kur  u  semur.  Te  gjithe  shoket  u  ligeshtuan,  kur  mesuan  se  Manushi  vuante  nga  nje  semundje  e  rende  dhe  e  pasherueshme.  I  shkova  ne  spital,  per  ta  pare.  Pas  prgjigjes  qe  mori  per  biopsine,  e  veshtroja  mjaft  te  shqetesuar.  Nuk  e  dinte  semundjen  nga  e  cila  vuante,  por si  njeri  teper  i  zgjuar  e  me  pervoje  te  gjate  jete,  dicka   te  keqe  parandjente.  E  mblonte  perbrenda  shqetesimin  e  nuk  e  shfaqte. Manushi  nuk  donte  te  ngarkonte  me  gjendjen  e  tij  shendetesore  e  cila  perkeqesohej  vazhdimisht,  familjaret  e  tij  dhe  gjithe  ata  qe  vuanin  prej  saj.   Ai  vetem   pyeste,  cilindo  nga  vizitoret:  “  Çfare  duhet  te  kem ”?  Si  shoket,  dhe  mua,  me  pyeti  e  me  veshtronte  ne  sy.  Me  kujtohet  si  perpinte  dhe  besonte, ne  cdo  fjale  qe  i  thoshja,  ndonese  e  dinte  qe  nuk  ishja  mjek.  Kuptova  se  e  donte  nje  fjale  te  mire,  inkurajuese  edhe  pse  vete  ishte  shume  kurajoz.

Pas  daljes  se  tij  nga  spitali,  i  shkova  dy  here  ne  familje.  Kishte  filluar  ti  rritej  temperature  e  trupit.  Me  pyeti:  “  Po  kjo  temperature  qe  nuk  po  me  bie ” ?  Me  zuri  ne  befasi  e  nuk   dija  cfare   pergjigje   ti  jepja. U perpoqa ti beja psikoterrapi.   Nisa  ti   jepja  kurajo  e  Ai  me  degjonte,  me  vemendje.  Ne  nje  rast  shprehu  dyshim  e  me  pyeti:  “  Perse  me  nxorren  kaq  shpejt  nga  spitali ”? Dick ate  keqe  parandjente  por  nuk  e  dinte  plotesisht  dhe  nuk  donte  ta  pranonte  natyren  e  semundjes  se  tij.

Ndarja  nga  jeta   e  Manush  Kreshpes,  para  kohe,  me  hidheroi  shume.  Percjellja  e  tij,  ne  varrezat  publike  te  Sharres  u  be,  me  nje  ceremoni   mortore   te  denje  per  personalitetin  e  tij.  Kujtimi  i  tij  do  te  mbetet  perjete,  ne  mendjet  dhe  ne  zemrat  e  femijeve,  te  shokeve  dhe  miqve  qe  e  njohen  ate  “ mrekulli  njerezore ”.

  • I  paharruar  qofte  kujtimi  i  tij  i  ndritur!

11)  Mersin  Minxha,  veteran  i  aviacionit,  ish pilot,  bashkekohes  dhe  koleg  i  Manushit,  shprehet:   “Me  Manushin  jam  njohur,  per  here  te  pare  ne  muajin  shtator  te  vitit  1957,  kur  shkuam  ne  qytetin  e  Pugacovit  (  Bashkimi  Sovjetik ),  per  te  mesuar  shfrytezimin  e  helikopterit.  Nje  grup  pilotesh,  ku  perfshihesha  dhe  une,   shkuam  nga  Shqiperia,  per  te  bere  kalimin  ne  helikpter,  mbasi  deri  atehere  kishim  fluturuar  ne  tipa te  ndryshem  aeroplanesh.  Ne  kete  grup  benin  pjese:

1)  Petraq  ( Peco )  Polena –  komandant  i  grupit;

2)  Mersin  Minxha  –  komisar  i  grupit;

3)  Sejdo  Kamberi  –  Sekretar  partie;

4)  Petrit  Majlindi  –  pilot;

5)  Zebo  Durmishi –  pilot;

6)  Sulo  Saliaj  –  pilot.

Ne  shkollen  e  Pugacovit,  ( e  vetmja  ne  hapesirat  sovjetike  ku  pergatiteshin  pilote  helikopteri ) gjetem  pilote  te  tjere,  te  cilet  kishin  ardhur  nga  shkolla:  “ Valerij  Çkallov”  te  qytetit  te  Borisoglebsit.  Ata   kishin  provuar,  pa  sukses,  te fluturonin  ne  aeroplanet  gjuajtes  –  bombardues  Mig – 15.  Ne  Pugacov  do  te  mesonim,  se  bashku  per  shfrytezimin  e  helikoptereve  Mi – 1  e  Mi – 4,  me  te  cilet  do  te  pajise j Ushtria  Shqiptare.  Ne  kete  grup  benin  pjese:

  • Andrea Stavre;
  • Selman Mecaj;
  • Manush Kreshpa;
  • Daut

U  bashkuam  ne  nje  grup  te  vetem  dhe  nisem  pergatitjen  per  te  pervetesuar  helikopterin  Mi – 1  e  ate  Mi-4.  Ne  nengrupin  qe  do  te  mesonin  shfrytezimin  e  helikopterit  Mi – 1,  ishin:

  • Mersin Minxha;
  • Manush Kreshpa;
  • Zebo

Te  tjeret  do  te  mesonin  shfrytezimin  e  helikopterit  Mi – 4.  Manushi  vecohej  nga  shoket  e  grupit.  Ai  ishte  mjaft  i  sjellshem,  i  edukuar  e  i  kulturuar,  e  donte  fluturimin  dhe  perpiqej  te  futej  ne  thellesi  te  profesionit  te  pilotit  te  helikopterit.  Ne  fluturim,  Manushi  ishte  me  i  miri.  Ai  fluturonte  me  mire  se  une ( ndoshta,  ky  pohim  behet  per  here  te  pare ).  Manush Kreshpa aktivizohej  ne  veprimtari  te  ndryshme  fizkulturore  e  sportive.  Ne  menyre  te  vecante, Ai  luante  futboll  cilesor.  Uniformen  e  mbante  per  t’u  patur  zili.  Nuk  ishte  nazeli  sa  i  takon  konsumimit  te  ushqimit.  Manushi  nuk  hante  shume e  ishte  pa  vese  te  karakterit,  por  pinte  shume  duhan.  Nuk  perdorte  pije  alkoolike  e  nuk  ishte  bredharak.  Manushi  ishte  i  lidhur  me  shoket  dhe  kishte  sjellje  komunitare.  Ne  vitin  1958,  gjashte  muaj  para  shokeve  te  grupit,  se  bashku  me  Manushin  u  kthyem  ne  Shqiperi.

12)  Nustret   Bilani,  veteran  i  aviacionit,  ish  pilot,  komisar  skuadrile,  bashkekohes  i  Manush  Kreshpes,  kujton:  “… Manush  Kreshpen  e  kam  patur  komisar  skuadrile.  Ai  ishte  njeri  dhe  pilot,  shume  i  mire.  Manushi  ishte  njeri  nga  pilotet  me  jetegjate  te  Regjimentit.  Fillimet  e  fluturimeve  te  tij  me  helikopter  nisin  me  grupin  e pare  te  piloteve  te  kesaj  kategorie.  Ai  ka  kryer  shume  detyra  “ speciale ”  me  karakter  te  ndryshem.  Manushi  mori  pjese  ne  “ aksionin ”  e  veshtire  per  shpetimin  e  alpinisteve  te  bllokuar  ne  malesine  e  Boges,  nga  bora  e  jashtzakonshme.  Ne  ata  kushte,  ekipazhi  i  helikopterit  Mi – 4  ne  te  cilin pilotonte  Manushi,  e  kishte  mjaft  te  veshtire  te  ulej,  mbi  siperfaqen  e  mbuluar  nga  bora  e  fresket.  Era  qe  krijonte  helika  mbajtese  e  helikopterit, kur  pilotet  shkonin  ne procesin  e  uljes  ngrinte  boren  e  re  dhe  formonte,  perpara  syve  te tyre,  nje  tymnaje  te  bardhe,  e  cila nuk  i  lejonte  ata te  percaktonin  lartesine  e  helikopterit  nga  toka.

Ne  keta  kushte,  Manushi  u  bente  shenje  alpinisteve  dhe  shoqeruesve  te  tyre  ta ngjishnin  me  kembe  boren  e  re  qe  ajo  te  mos  ngrihej  ne  forme  reje.  Kete  fakt  e  konfirmoi  dhe  veterani  i  aviacionit  Sazan  Abibi,  i  cili, ne  ate  dite  drejtonte  operacionin  e  shpetimit  nga  Vendkomanda   Qendrore  e  Ushtrise.

Mund  te  kisha  marre dhe  opinione  te  tjere,  pa  fund,  por kam  bindje  te  plote  se  bashkekohesit  e  Manush  Kreshpes  vetemse  do  te  perseritnin  njeri-tjetrin.  Nuk  me  mbetet  tjeter  vec  te  rikthehem  tek  karriera  e  gjate  fluturuese  e  tij  ne  shfrytezimin  e  teknikes  helicopter,  ne  vendin  tone.

Lufta  e  ftohte  dhe  gara  e  etheshme  e  armatimeve  mes  dy  sistemeve  te  kundert,  shtroi  domosdoshmerine  e  modernizimit  dhe  kompletimin e Ushtrise  tone,  me  kualitetet  e  nevojshem,  te  panjohur  deri  atehere.  Per  vendin  tone  malor,  ku,  per  mjet  transportimi  dhe  evakuimi  njiheshin  kamionet,  mushkat  dhe  kafshet  e  tjera  te  ngarkeses,  u  gjykua  pajisja  e  aviacionit  me  helikoptere.

Per  kete  qellim,  ne  vitin  1957,  nga  radhet  e  piloteve  qe  deri  atehere  kishin  fluturuar  ne  tipa te  ndryshem  aeroplanesh,  u  derguan  per  te  mesuar  shfrytezimin  e  helikoptereve,  ne  te  vetmen  shkolle  sovjetike  te  ketij  lloji,  ne  qytetin  e  Pugacovit  (  Bashkimi  Sovjetik ).  Ata,  prej  disa  vitesh  ishin  te  organizuar  ne  Skuadrlien  e  Tiranes,  e  cila  operonte  ne  aerodromin  e  Laprakes.  Ata ishin: Peco  Polena;  Sejdo  Kamberi;  Mersin  Minxha;  Sulo  Saliaj;  Petrit  Majlindi  dhe  Zebo  Durmishi.  Me  ta  u  bashkuan  dhe  Andrea  Stavre;  Llazar  Çyci;  Manush  Kreshpa  dhe  Daut  Xhaferri,  te  cilet  kishin  nderprere  studimet  ne  shkollen  “  Valerij  Çkallov ”  te  Borisoglebsit  (  Bashkimi  Sovjetik ).

Ne  grupin  e  piloteve  qe  shkuan  nga  Shqiperia  kishte  themeltare  te  aviacionit  shqiptar  si  i  paharruari  Peco  Polena,  i  cili,  i  pari  u  ngrit  mbi  qiellin e Tiranes,  me  24  prill  te  vitit  1951  dhe  kjo  dite  u  fiksua  si  dite  e  formimit  te  aviacionit  e  kremtohet,  cdo  vit. Grupi  iu  perfill  nje  pune  jo  te  lehte,  per  te  njohur  teorikisht  e  per  te  mesuar  ne  praktike  shfrytezimin  e  nje  teknike  ajrore  qe  deri  atehere  nuk  njihej  ne  vendin  tone.  Te  gjithe  nuk  ishin  te  pafamiljarizuar  me  ajrin  por  nuk  eshte  e  njejta  gje.  Te   fluturosh  me  helicopter,   apo  me  nje  aeroplan  te  cfaredo   tipi,  ndryshimi  mes  tyre  nuk  eshte  i  paket.  Helikoopteri vertet  fluturon,  por  teknika  e  pilotimit  te  tij  bazohet  mbi  disa  kritere  te  tjere,  jo  si  ata te  aeeoplanit.  Manushi  u  shqua  gjate  kalimit  ne  helikopter,  sic kishte  ngjare   deri   atehere  kur  mesonte  te  fluturonte  me  aeroplane  te  ndryshem.  Ai  kishte  per  baze  qellimin  qe  i  kishte  vene  vetes,  per  t’u  bere  pilot,  pavaresisht  nga  kostua.  Kur  ishte  akoma  femije,  endrra  e  Tij  per  t’u  bere  pilot,  nuk  kishte  te  bente   as  me  llojin,  as  me  tipin  e  makines  ajrore,  per  te  cilat  Ai  nuk  kishte  dijeni.  Fati  e  pruri  qe  Manushi  te  perfundonte  ne  aviacionin  helikopter,  ku  perkushtimi  i  tij  ishte  maksimal.

Ne  pranveren  e  vitit  1963,  kur  ne  vendin  tone  erdhen  aeroplanet  An-2,  Manushi  iu  pergjigj  thirrjes  per  te  fluturuar  me  kete  aeroplan.  Ai  kreu  mjaft  fluturime,  dhe  u  ul  ne  te  gjithe  aerodromet  dhe  ne  fushat  e  uljes  te  Republikes  te  Shqiperise,  ne  kushte  te  ndryshem  te  motit  e  te kohes,  me  destinacione  te larmishem.  Edhe  ketu,  Manushi,  pa u merakosur per karrieren,  punoi  me  perkushtim  e  fluturoi  per  ti  bere  sherbimin  e  nevojshem  profesionit  te  nderuar  te  pilotit.

Ne  vitin  1967, kur  u  formua  Regjimenti  i  Helikoptereve,  Manushi  ishte  nder  te  paret  qe  u  rrjeshtua  perkrah  fluturuesve  me  cilesore  te  kesaj  njesie  dhe  u  shnderrua,  sic  thane  shoket,  ne  nje  “ locomotive ”  te  fuqishme  e  cila  i  coi  punet  perpara.  Ne  cift  me  “ legjendarin ”  Ndue  Logu  dhe  me  te  tjere  mjeshter  ne  profesion, Manush  Kreshpa  u  shnderrua  ne  nje  pike  referimi,  te  cilit  nuk  mund  ti  kaloje  koha  e  nuk  meriton  harresen.

Me  qellim  qe  lexuesi  te  njihet  me  hollesisht  me  tiparet  vetjake  te  Manush  Kreshpes  po   perpiqem  te  rendis  disa  te  dhena  mbi  portretin  e  tij  te  rralle.  Familjareve  te  Tij  u  kerkoj ndjese  per  kete  kujtim  te  shtrenjte  te  tyre.

Portreti  dhe  jeta  familjare

 

Manush  Kreshpa  hynte  tek  shtatlartet.  Ai  ishte  i  larte  rreth  175cm.  Biondi  me  koke  te  rregullt, disi  te  stergjatur,  Manush  Kreshpa ,  me  fytyre  pak  te  hequr,  por  te  rregullt.  Me  sy  bojeqielli,  me  balle  te  larte  e  me  vetulla  normale,  veshtire  se  mund  ti  largohet  nga  kujtesa,  atyre  qe  e  kane  njohur.  Syte  e  tij  bojeqielli  leshonin  drite.  Veshtrimin  e  kishte  te  mprehte   e  te  zgjuar  dhe   shume  dashamires.  Hunden  e  kishte  ne  permasa  normale,  pak mishtake;  ngjyren  e  fytyres   bojegruri,  veshet  normale,  floket  te  drejte  e  “  te  lepire ”;  buzet  te  trasha.  Buzeqeshja sikur  i  kishte  “ mbire ”  ne  buze Manushit;  ajo  nuk  kishte  mbarim  dhe  ishte  e  cilter.  I qeshte nuri e i  shkelqenin syte  nga kenaqesia, sidomos kur vartesit e tij arrinin suksese.  Manushi  qeshte  me  te  madhe  e  gezonte,  si  femije ne raste te tille. I  tille  ishte  Ai  njeri,  si  ne  pune  dhe  ne  jete.  Portreti  I  tij  nuk  ndryshonte  edhe  kur ndodhej  prane  familjes.

Manush  Kreshpa  ishte  njeri  qe  e  njihte dhe  e  respektonte  kufirin  mes  shakase  dhe  seriozitetit. Nese  do  te  duhej  te  theksonim  dy  nga  tiparet  e  tij  qe  binin  me  teper  ne  sy,  do  te  perzgjidhja  buzagazin  dhe  zemergjeresine.  Ai  ishte  drejtues  reparti  dhe  kryefamiljar;  te  dyja –  detyra  delikate  e  me  pergjegjesi  te  madhe. Manushit  i  perkiste  te  perkujdesej  per  “  dy  pale  femije ”:  per  ata  qe  ishin  te  rritur;  ne  repart   dhe  per  te  miturit  qe  kishte  ne  familje.  Nuk  mund  ta  ndaje  me  thike  kujdesin  qe  bente  Manushi  per  te  dyja  palet.  Ne  skuadrilen  qe  drejtonte,  kishte  arritje  te  qendrueshme  ne  treguesit  cilesore;  kurse  femijet  i  rrethonte  me  te gjithe  dashurine  dhe  kujdesin  e  nje  babai  qe  nuk  e  ze  gjumi  per  femijet  e  tij.  Dy  vajzat:  Zana  dhe  Valbona,  kishin  diference  moshe  nje  vit  por  ngjanin  si  binjake.  Kur  shkonte  ne  takim  me  prinderit  ( rregullisht ),  Baba  Manushi  lumturohej  e  krenohej  kur  merrte  nga  mesuesja  kujdestare,  rezultatet  e  te  bijave  ne  sjellje  e  ne  mesime.  Ato  “ shkelqenin ”  ne  cdo  drejtim  dhe  i   benin  krenare:  Nenen  dhe  Babane.  Djalit  te  vetem,  Dritanit,  te  cilin  e  donte shume,  i  qendronte  mbi  koke  dhe  ndiqte  me  vemendje  ecurine  e  tij  ne  shkolle  dhe  ne  veprimtarite  sportive.

Paraqitja  e  jashtme  e  Manush  Kreshpes  te  bente  me  turp.  Ai  e  mbante  te  paster,  te  rregullt  e  te  hekurosur  uniformen  ushtarake.  Hekurosjen  e  teshave  e  bente  vete.  Pantallonat,  nuk  ia  linte  per  hekur  as  Lenijes,  me  pretendimin  se  ajo  i  hekuroste  me  dy  vija,  si  shina  treni.  Kur  hekuroste  kemishen,  Ai   “ e  ngrinte ”  fare  dhe  e  bente  te  shkelqente.  Qaforen  e  nderronte  cdo  dite  qe  te  ishte  e  bardhe,  ne  cdo  kohe   dhe  e  qepte  vete,  me  merak .  Kur   vishej  me  petka  civile,  gjithashtu,  binte  ne  sy  sqima  e  tij.  Ne  keta  raste,  me   shpesh,  Manushi   vishej   me   kostum,   te   cilin  e  qepte  me  porosi,  tek  nje  rrobaqepes  i   preferuar,   prej   stofi   boje  gri  ose  kafe  te  celet.  Ai  nuk  i  pelqente  ngjyrat  e  errata.  Pantallonat  i  mbante  me  manshete;  xhaketen,  dopjopete.  Hera-heres,  sidomos  ne  raste  ceremonial,  Manushi  lidhte  kollaro.  Kepucet  e  Manushit  shkelqenin;  tek  ato  mund  te  shikoje  veten  si  ne  pasqyre.  Ne  xhep,  vazhdimisht  mbante  nje  cope  kadife,  per  te  marre  pluhurin  nga  kepucet.

Manushi  nuk  ishte  hames,  por  ne  te  ushqyer  ishte  selektiv.  Ne  tavolinen  ku  ushqehej  Ai,  frutat  e  stines  ishin  gjithnje  te  pranishme.   Preferonte   ushqimet   pikante,   frutat   e   thata,   sidomos   te  athetat.  Vec   ta  veshtroje  kur  priste  nje  kokerr  shalqi.  Thika  shkonte  deri   tek  cipa  e  lekures,  mbasi  kishte  prere  gjithe  tulin  roze.  Ne  ditet  kur  ushqehej  ne  familje, (  ne  ditet  e  javes,  Manushi  ushqehej  ne  repart )  kerkonte  ti  gatuheshin   bathe  dhe  deshira  i  plotsohej.  Manushi  nuk  shquhej  per  pijetar,  por  pinte.  Ai  pinte  me  raste,  sidomos  kur  ndodhej  ne  shoqerine  e  tij  te  preferuar dhe  per  hater  te  shokeve. Parapelqente  rakine  e  forte  prej  rrushi  por  konsumonte  dhe  pije  me  ngjyre.  Cigaren  e  pinte  shume  dhe  vazhdimisht.

Komisar  Manushi,  jo   per   hir   te  funksionit  organik  por  si  rrjedhoje  e  karakterit  te  tij  dashamires, ishte  tip  shoqeror.  Me  siper  folem  per  aftesite  e  rralla  te  tij  si  futbollist  dhe  per  elegancen   e   shtatit  te  tij  te  larte.   Nuk  mund  te  anashkalojme  disa   tipare  e  prirje  te  tjera,  te  tij,   te  cilat,  po  ti  marresh  ne  bashkesine  e  tyre  na  shpalosin  nje  karakter  te  vecante.  Manushi,  ne  mbremjet  e  vallezimit  fluturonte,  ne  krahet  e  Lenijes,  e  cila  i  pershtatej  me  se  miri.  Ai  preferonte,  ne   vecanti   Valsin  Rus, te  cilin  e  vallezonte  ne  menyre  te  persosur..  Manushit  i  pelqente  muzika  dhe  kendonte  per  qejfin  e  tij,   me  shoke  te   preferuar.  Kengetare  te  preferuar  te  tij  ishin:  Kleopatra  Skarco  dhe  Petrit  Lulo.  Kengen   labce,   Ai  e  donte  shume  por  nuk  e  kendonte  vete.  Manushi  e  kishte  pike  te  dobet  kengen  dhe valljen  burrerore  labce.

Manushi, si  lexues  i  rregullt  e  cilesor,  eshte  nje  histori  me  vete.  Ai  zoteronte  Gjuhen  Ruse,  me  shkrim  e  me  te  folur  dhe  lexonte  shume.  Librat  e  tij  te  preferuar  ishin  ata qe I perkasin  letersise  klasike  ruse.  Manush  Kreshpa  kishte  per  zemer   shkrimtere  dhe  poete  te  njohur  si   Lev Nikollajevic  Tolstoi;  Aleksander  Sergejevic  Pushkin;  Sergej  Jesenin;  Nikollaj  Gogol;  Anton  Çehov; Maksim  Gorki;  Lermontovin;  Turgenjevin;  Majakovskin  etj.  Librin  voluminoz  Lufta  dhe  Paqja, Ai,  nuk  e  ndante  nga  dora  dhe  e  ka  lene  si  relike  me  vlere.  Me  teper  lexonte  proze;  Manushit   i  pelqenin  romanet  historike.

Shoqeria  e  Manushit  ishte  e  “zgjedhur” .  Ai  bente  shoke  ata  qe  i  pershtateshin  karakterit  te  tij.  Ne  repart,  shoke  te  afert  kishte  Ndue  Logun;  Mustafa  Gjokutaj  e  mjaft  te  tjere.  Ne  pallatin  ku  banonte  dhe  ne  lagje,  kishte  shoqeri,  sidomos  me  Lulo  Musane  ( Spahaj);  Tomorr  Avdine;  Baftjar  Metaj; Sami  Dinon  etj.  Te  lumit  ata  qe  ishin  ne  shoqerine  e  tij te paster.  Manushi  falte  shume  dashuri  e  nuk  ishte  njeri  i prapaskenave,  i  shtirjes,  i  fasades,  i  thashethemeve  e i  te tjere veseve te liga.  Ai  ishte  i  paster  e i  cilter.  Ato  qe  kishte  per  te  thene,  Manush   Kreshpa   ti  thosh  ne  fytyre.  Me  gjitonet,  Ai  kishte  marredhenie  mjaft  te  mira  e  korrekte.  Manushi  nuk  ishte  i  bezdisur  por  shkonte  mire  me  te  gjithe  ata  qe  e  meritonin  miqesine  e  tij.  Zonja  Bahrije  Avdia,  duke  folur  per  fqinjesine  me  Manushin,  tha : ” Kemi  qene  dere  per  dere,  per  gati  18  vjet  por  nuk  kemi  perzier  as  18  fjale ”!  Me  bukur  e  me  sakte, miresia  e  Manush  Kreshpes  nuk  mund  te  shprehet.

Po  ti  referohemi  karrieres  ushtarake  te  Manush  Kreshpes,  gjeja  e  pare  qe  te  bie  ne  sy  eshte  mungesa  e  prirjeve  per  karriere;  mungesa  e  cmires; urrejtja per karrieristet dhe servilet.  Manushi  nuk  ka  menduar  kurre  per  te  bere  karriere por  gezonte,  sinqerisht  kur  ata  qe  kishte  prane  ngjiteshin ne hierarki.  Ai  e  nisi  sherbimin  ne  ushtri  “  skenderbegas ”,  ne  vitin  1949, ku  vazhdoi  deri  ne  vitin  1953, kur  vajti  ne  Borisoglebs  ( Bashkimi  Sovjetik ),  per  t’u  bere  pilot.  Ne  vitin  1957,  u  kthye  nga  Bashkimi Sovjetik,  me  graden  e  nentogerit;  fluturoi   ne  Skuadrilen e Tiranes,  ne  helikpter  dhe  ne  An-2,  derisa  u  formua  Regjimenti  i  Helikoptereve,  ne  vitin  1967.  Sherbeu  ne  detyren  e  komisarit  te  skuadriles,  ne  kete  regjiment,  deri  me  27.12. 1979.  Pas  kesaj  date,  Manushi  u  ul  ne  detyre, me  propozimin  e  tij  (  ky  ndoshta  eshte  nje  rast  unikal ),  nga  detyra  e   komisarit  te  skuadriles,  ne  ate  te  komandantit  te  treshes.  Kjo  ndodhi  jo  si  ndeshkim  per  ndonje  faj  te  tij,  por  me  propozimin  e  vete  Manushit. Ky  akt  i  larte njerezor  i  Manush  Kreshpes  mund  te  pranohet  sin  nje  akt  i  paster  doreheqje  gje  qe  lidhet  me  pjekurine  e  tij.  Me  gjeni  nje  rast  tjeter  qe  nje hierark  te  kete  propozuar  uljen  e  tij  nga  detyra,  kur  vuri  re  se  i   ishin  konsumuar  energjite  dhe  kur  kishte  rritur  e  kishte  pergatitur  te  tjere  kuadro, te  afte,  me  moshe  te  re  e  me  me  teper  energji.  Kete  akt  domethenes, Ai  e  beri  me ndergjegje te plote,  i  bindur  se  te rinjve  u  duhet  hapur  udha.  Nuk  eshte  rasti  i vetem  ky  ne  jeten  e  “ heroit”  tone.  Manush  Kreshpa,  sic  u  konfirmua  me  vone,  vuante  nga  nje  semundje  e  melcise,  e  cila,  dalengadale  u  shnderrua  ne  semundje  te  pasherueshme  dhe  i  mori jeten.  Me  Urdher  te  Ministrit  te  Mbrojtjes  Popullore,  Nr.  5o27, date 12.12.1983, Manushi , I cili ishte deklaruar i paafte per te fluturuar ne helicopter,  me  kerkesen  e  tij  u  nxorr  ne  lirim, me  31.12.1983.  A  nuk  kemi  te  bejme  me  nje  rast  unikal,  ku  njeriu  nuk  “ zvarritet”  per  te  mos  humbur  disa  lehtesi,  por,  burrerisht,  e  ben  vete  propozimin,  pa  pritur qe  te  vendosin  te  tjeret  per  fatin  e  metejshem  te  tij.

Edhe  ne  pension,  Manush  Kreshpa,  nuk  rreshti  se  punuari.  Aq  sa  e  lejonin  mundesite  dhe  aftesite  e  tij.  I  perkushtuar  plotesisht  pas  familjes  dhe  femijeve  te  tij  te  mrekullueshem,  Ai  ishte  dhe  nje  shembull   i  mire  per  edukimin  me  vlera  njerezore  te  brezit  te  ri.  Shoqerine  me  koleget  e  ruajti  dhe  me  te  tijet  kishte  marredhenie  te  ndiera,  deri  sa  u  nda  nga  jeta.  Ai  shoqerohej  me  ata  qe  ishin  te ngjashem  me  Te,  por,  kur  tjetrin  nuk  e  donte  ( kryesisht  per  vese  te  karakterit ) Manush  Kreshpa  e  braktiste ate  e  nuk  ia  hidhte  syte.  Ne  kete  drejtim  Manushi  ishte  “ I prere ”  e  kategorik dhe nuk bente kompromis.  Kenaqesi  te  madhe  ndjente  kur  i  shkonin  shoke  e  miq,  ne  shtepi,  ose  kur  shoqerohej  me  ta.

Vlere  me  vete  ishte tolerance  e  Manush  Kreshpes.  Ai  njeri,  ishte  mjaft  i  formuar, i pjekur  e  me  horizont.  Largpamesia   e  tij  i  jepte  mundesi  qe  te  mos  ti  ngaterronte  gjerat. I  rritur dhe  i  formuar  me  botkuptimin  dhe  me mentalitetin  e  kohes,  Manushi  veshtronte  “  pertej  pyllit ”. Ai  e  respektonte  tjetrin,  sic  ishte  dhe  per  vlerat  qe  shpaloste,  respektonte  dhe  alternativen  kundra   por,  kur  tjetri  nuk  ishte  afer  botes  se  ti, largohej , pa  i  hyre  ne  pjese.  Ruajtja  e  individualitetit,  krenarise  t e  origjines  dhe  te  profesionit  e  benin  te  ishte  krenar  per  ate  qe  ishte  dhe  te  lumtur  per  ate  qe  beri.

Epilog

 

Jeta  e  njeriut,  e  shtrire  ne  kohe,  i  nenshtrohet  ligjeve  te  natyres  dhe  eshte  e  limituar.  Te  perjetshem,  nuk  ka  e  nuk  mund  te  kete,  ne  kete  bote.  Vetem  kujtimi  i  atyre  qe  largohen  nga  jeta,  nuk  tretet.  Ate  e  ruajne,   e  monitorojne   dhe  e  menaxhojne  te  prasmit.  Manush  Kreshpa  u  nda  shpejt  dhe  papritur,  nga  kjo  jete.  Ai  vertet  la  shume  dhimbje  e  kujtime  pas,  por  pinjollet  dhe  shoket  e  miqte  e  shumte  te  tij,  ngushellohen  e  jane  krenare  per  emrin  e  mire  qe  la  pas  dhe  per  gjurmet  e  pashlyera  te  jetes  se  tij  te  ndritur.

Kjo  monografi  e  formuluar  me  deshiren  e  mire  qe  te  mos  hidhet  harrimi  pamerituar  mbi  nje  njeri,  i  cili kaloi  neper  furtunen  e  kohes  dhe  e  perballoi  ate,  me  dinjitet;  sic  i  kishte  hije.  Le  te  shpresojme  se  ky  shkrim  do  te  vleje  si  nje  “ lapidary  mosharrimi,  per  njerin  nga  themeltaret  dhe  kontributoret  vlerashume  per  rritjen  dhe  zhvillimin  e  aviacionit  helikopter,  ne  vendin  tone,  per  te  Madhin  Manush  Kreshpa.  Manushi  ishte  njeri  i  mire;  bashkeshort  i  perkryer,  prind,  vella,  shok  e  mik  i  perkushtuar.  Mbi  te  gjitha,  Ai  ishte  njeri,  ne  tere  kuptimin  e  kesaj  fjale.  Me  figuren  e  tij  te  vecante  mund  te  krenohet  cilido  qe  ka  patur  fatin  ta  kishte  ne  familje,  ne  shkalle,  ne lagje,  ne  repart  e  kushdo  qe  e  ka  njohur.  Ishte  privilegj  e  shans  i  madh  te  punoje  e  te  jetoje  prane  AtiJ  njeriu – njeri.  Nese  do  te  perpiqesha  ta  permblidhja  me  nje  tog  fjalesh  jeten  e  Manush  Kreshpes,  do  te  thoja  se  ajo  nuk  u  zhvillua  ne  vije  te  drejte  e  nuk  ishte  e  qete. ”  Anija ”  me  te  cilen  lundronte  Manushi  cante  dallget  e  jetes,  ne  furtune  e  Ai  nuk  e  humbi  kurre  Nordin.

Njeri  nga  treguesit  e  padiskutueshem  te  vlerave  te  Manush  Kreshpes,  eshte  dashuria  dhe  respekti  qe  ushqenin  njerezit  per  figuren  e  tij.  Kjo  u  shpalos  qarte  dhe  ne  diten  e  percjelljes  te  Tij,  ne  banesen  e  fundit,  me  16  korrik  te  vitit  1985, pas nje lengimi  ne shtrat.  Ceremonia  mortore  ishte  nje  meting  i  vertete.   Per  te  percjelle  Manushin  ne  Varrezat  Publike  te  Sharres  ishin  “shkulur”   i  madh  e  i  vogel;  kolege  e  vartes  te  tij  nga  Regjimenti  i  Helikoptereve,  familjare,  gjitone,  shoke  e  miq  te  shumte,  te  ardhur  nga  ane  e  anes. Fjalen  e  lamtumires  e  mbajti  Niazi  Nelaj, shok  e  bashkekohes  i  Tij.  Vellai  i  madh  i  Tij,  Lavdimi, me  Kompetence  e  me  kulturen  e  nje  artisti  te  spikatur,  e  menaxhoi  ate  ceremony  te  dhimbshme,  ku  u  derdhen  shume  lot,  ku  perzihej  qarte  dhimbja  dhe  krenaria e ligjeshme.   Manush  Kreshpa  e  nisi  jeten  si  fisnik  dhe  u  largua  prej  saj  po  fisnikerisht.

  • I paharruar  qofte  kujtimi  i  Tij;  ti  rrojne  gjithe  sa  la  pas!

 

Shkroi  Niazi  Xhevit  Nelaj,  shok  e  bashkekohes  i  Manush  Kreshpes        Ne  Tirane, prill-maj-qershor 2018

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nehari- mesuesi i pare i fluturimit

 

 

 

Kush nuk e kujton mesesin e  pare  te tij?  Ate  qe  te  ka  mesuar  alfabetin  shqip;  shkrim  e  kendim  dhe  te  ka  futur   ne  udhen  e  dijes.  Thone  se  njeriu  meson  gjate  gjithe  jetes  dhe   mbetet  nxenes  i  perjetshem.  Here  me  mesuesin  prane,  e  here  autodidakt.  Ekzistojne  disa  profesione,   sic eshte  ai  i  te  fluturuarit,  i  cili  nuk  mesohet  pa  “ marre  takim  ajrin  nen  drejtimin  e mesuesi t”,  i  cili  te  shoqeron  ne  cdo  hap  e  vazhdimisht.  Me  perulje  e  me respect  te  merituar  per  punen e vecante  qe  ben,  kete  tip  mesuesi  do  ta  quaja,  pa  ia  paksuar  vlerat   instruktor   te  fluturimit.  Lexo të plotë

Sillo Vangjel Melica- pilot i klasit te dyte; njeri i rralle

(Mos e harroni njeriun e mire!)

Si kudo, edhe ne aviacion, njerezit  kujtohen  per  vlerat  qe  kane  shpalosur.  Pavaresisht  nga  profili i punes qe kane kryer,  cdo njeri ,  e  ka  shkruar  vete opinionin dhe pozicionin qe i perket.   E  thene me pak fjale,  njeriu e gdhend emrin ne bemat e tij.  Disa pilote kujtohen si  “ qites te shkelqyer”… te tjere mbahen mend si  “akrobate te ajrit”;   ka patur dhe metodiste te kualifikuar etj.  etj.  Nuk mund te harrohen disa ingjeniere,  teknike e specialiste  aviacioni,  te cilet kane kontribuar ne kohe te ndryshme dhe  pavaresisht  nga  niveli  arsimor  e  kulturor qe kane patur,  ata kane vene ne themel te punes se tyre zemren dhe shpirtin dhe e kane mbuluar veten me lavdi te merituar.  Nje kategori kontributoresh, vertet mund te mos kene “ vrare arine”,  si disa qe  tunden e shkunden  por, ne fund te fundit  dicka kane bere e kjo dicka eshte e tyre,  perfaqeson  nje tulle,  ne murin e ngrehines te perbashket qe quhet Aviacioni  Shqiptar. Lexo të plotë

Thanas Lili Papa

Talent ne fluturim; human, kurajoz e i pamposhtur, ne jete

( Monografi, kushtuar pilotit te klasit te dyte, te paharruarit Thanas Lili Papa)

Portretin e pilotit, ma do mendja se e ka pecaktuar me sakte- Iosif Visarionovic Stalini. Gjeniu I Revolucionit te Tetorit dhe strategu I fitores te popujve mbi fashizmin, duke folur mbi kete teme,  ka theksuar: “ … Pilot, do te thote:  koncentrim  vullneti,  karakteri dhe aftesie per te shkuar ne rrezik…”! Lexo të plotë

Roland Mandi Sofroni, pilot i klasit të dytë, instruktor i pilotëve të kalimit në aeroplanët Mig- 19 S.

( Monografi,  kushtuar  një  jete talenti, të pa fat)

 

 

 

 

                                       

Nuk  kanë  qënë  të  paktë  aviatorët që e kanë shkruar historinë e tyre,  me bujë e me zhurmë.  Ka dhe mjaft të tjerë,  të cilët janë “fikur”,  pa u ndjerë, mbasi  i kanë dhënë aviacionit shumëçka; prandaj nuk duhen harruar.  Njëri syresh ishte talenti i heshtur,  pilot i elitës fluturuese,  biondi vlerashumë  Roland Mandi Sofroni.  Rrallëherë kanë ardhur në aviacion njerëz të kompletuar si Rolandi,  të cilët dhanë atë që kishin e u larguan, në heshtje,  nga profesioni i tyre i dashur dhe nga jeta.  Vlerat e Rolandit ishin në shumë plane.  Ai nuk shkëlqeu vetëm në fluturim, ku kaloi shpejt,  nga njëri tip avioni,  në tjetrin dhe nga kushtet  më të thjeshtë  të motit në ato më të vështira,  por reflektoi tipare të rralla edhe në fusha të tjera të jetës. Lexo të plotë

Mbështetur tek njëri-tjetri , mundën natën dhe defektin teknologjik

(Rrëfim i jetuar)

Në fluturim ngjajnë të pangjarat.  Nuk kanë thënë mëkot se:  “Aviacioni është atdheu i çudive”!  Po ta themi disi më kuptueshëm:  “ Në ajër ngjajnë ato që nuk ndodhin në tokë”!  Çudia i ka brenda të dy polet;  si plusin dhe minusin.  Kohëzgjatja e saj merr vetëm disa sekonda.  Ka raste kur vijë ndarëse bëhet e dhjeta apo më pak e sekondës.  Kohëzgjatja e rrjedhojave është tjetër gjë.  Çasti i vetëm që zgjat fare pak,  në një rast të pazakonshëm  është kufiri që ndan lavdinë nga e kundërta e saj.  Mjetet e lundrimit ajror,  mund të drejtohen nga një pilot apo nga një ekipazh.  Kur në aeroplan ndodhet vetëm një pilot,  ai vendos në vetmi  dhe vendimi i tij, e kufizon defektin,  kur është i drejtë,  ose e thellon atë më tej,  kur nuk është adeguat.  Në rastin kur veprohet në ekipazh,  përgjegjësinë e mban komandanti i ekipazhit dhe ai,  vendos “ veton”  lidhur me veprimet që duhen kryer;  të tjerët ndihmojnë, pa ngatërruar të parin,  por kurrsesi nuk janë inegzistentë.  Ka raste në të cilët një anëtar i ekipazhit e kap më shpejt parregullsinë dhe “ familjarizohet” më shpejt me të dhe  me qëndrimin e tij të drejtë,  mund të determinojë situatën e të bëhet protagonist, në atë ngjarje. Lexo të plotë

Kryeingjenieri, nuk gjëndej në zyrë

( Monografi kushtuar Tajar Arap Ramadani (Skëndaj).

Kontributet e njerëzve,  për çuarjen e punëve përpara, nuk janë të njëjtë.  Kjo çështje nuk ka të bëjë  aq me pozicionin që mban individi në hierarkinë ushtarake sa me aftësitë organizative e drejtuese  që lidhen me nivelin dhe horizontin e tij,  por dhe me përkushtimin e tij në detyrë. Lexo të plotë

Përkushtim i merituar

Një kujtim i largët më vjen i mjegulluar,  nga koha e gjatë që ka kaluar dhe nga mosha e avancuar që përjetoj, si dëshmi  të atyre viteve të lavdishëm dhe i bëmave të atyre njerëzve të veçantë që nuk duhen harruar. Në këtë togkujtimesh mbresat që më ka lënë një njeri, i cili, nuk ishte si  gjithë të tjerët,  më nxiti të rrëmbej penën e të shkruaj këtë shkrim, si “lapidar” të mosharrimit.  Bëhet fjalë për të paharruarin Andrea Kule ( Ndrekën), i cili, gjykuar nga vlerat që shpalosi gjatë jetës aktive dhe më pas, nuk mund të harrohet. Prandaj, jomëkot e kam titulluar shkrimin, sido që është:” Përkushtim i merituar”. Lexo të plotë

Lamtumirë, Fadil Nexhip Lelaj

Të nderuar pjesëmarrës, në këtë ceremoni lamtumire! Po ndahemi, përgjithmonë, nga një njeri shumë i nderuar, nga i miri Fadil Nexhip Lelaj.

Çdo ndarje nga jeta, le mjaft dhimbje e brenga, pas. Ato nuk i ngjajnë njëra-tjetrës e përjetohen në forma e  me intensitete të ndryshëm. Por dhimbja mbetet dhimbje.  Tek ata që e ndiejnë më tepër, ajo është më e thellë e zgjat më shumë, në kohë. Të ndierin Fadil Lelaj, e donin dhe e nderonin gjithë sa e njihnin. Se i tillë ishte Ai. Fadili i kish bërë vend vetes e kish lënë gjurmë, kudo ku shkeli e kudo ku shërbeu, në mbrojtje të Atdheut. Tiparet e rralla humane dhe jeta aktive që përcolli mbeten mbresëlënëse dhe frymëzuese. Lexo të plotë

Rrapo ëndërrimtari nuk e harron “ bukën e vjetër”

( Historia e një ëndrre të parealizuar)

Një emër jo aq i njohur e aspak i komentuar në Aviacionin Shqiptar.  Kontributi i tij si fluturues ka diçka të veçantë; ndoshta të pa përsëritshëm. Ai nisi të lundrojë nëpër qiell, në vitet -1960 dhe 1961,pjesërisht në Shqipëri e pjesërisht jashtë vendit, atëherë, kur fluturuesit në vendin tonë numëroheshin me gishta. E nisi dhe e rifilloi, me shumë dëshirë fluturimin por, udhës u zhgënjye, për shkaqe që nuk vareshin prej tij.  Aviatorët e shumtë të pas këtyre viteve, nuk e njohin Rrapon, mbasi nuk kanë qenë pranë tij; ata që e kanë njohur, në atë kohë, mundet edhe ta kenë harruar  dhe asnjeri nuk ka shkruar për të. Me sa duket, ata që merren me këtë punë, kanë qenë mjaft të ngarkuar e nuk u ka premtuar koha të merren dhe me kontribute  afatshkurtër. Gjithsesi, kjo shënon një mangësi, e cila, kërkon tjetër qasje; pse jo dhe korrigjim. Lexo të plotë